DE TONIJN ZEGT: STOP! NU!

Al jaren trekken milieuorganisaties zoals Greenpeace en Sea Shephard aan de alarmbel. De blauwvintonijn in de Middellandse Zee is met uitsterven bedreigd. In 1999, was het aantal volwassen blauwvintonijnen al met 80% afgenomen. Nieuw onderzoek bevestigt dat de blauwvintonijn in de Middellandse Zee wellicht definitief zal verdwijnen. Misschien al vanaf 2012. Is er nog hoop?

Rond 1940 werd nog 'slechts' 300.000 ton tonijn gevangen, meestal met lijn en haak. In 2010 werd er 4.000.000 ton tonijn gevangen, voornamelijk met purse seine netten (ringnetten). De zuidelijke blauwvintonijn en de noordelijke blauwvintonijn wordt sterk in haar voorbestaan bedreigd. De grootoogtonijn en de geelvintonijn zijn sterk overbevist. De langstaarttonijn, de zwartvintonijn en de witte tonijn of albacore worden overbevist.

Overconsumptie van verschillende tonijnsoorten

Sushi en sashimi zijn de belangrijkste oorzaak waarom de blauwvintonijn op de rand van uitsterven is gebracht. De blauwvintonijn heeft het status 'ernstig bedreigd' gekregen door overbevissing. De vraag naar zijn smaak blijft groeien. Zeker 85% van de Europese tonijn vindt zijn weg naar Japan. Tonijnkenners halen hun neus op voor de kweektonijn. Een lage kwaliteit tegen een lage prijs. Het is het basismateriaal voor de massaproductie van sushi en sashimi in de goedkopere sushi-restaurants en supermarkten. Juist deze massale export van tonijn voor de Japanse markt is er volgens wetenschappers, natuur- en milieuorganisaties, markthandelaren en visspecialisten de oorzaak van dat de doodsklok voor de blauwvintonijn wordt geluid. Vanaf de grote Tsukiji-vismarkt in Tokio en alle andere visafslagen in Japan kwamen de afgelopen weken berichten die de dreigende ramp bevestigen. Is tonijn erg gezond misschien? Nee.

Tonijn is toxisch

Het rode tonijn vlees bevat veel kwik en andere toxische metalen die onze gezondheid schaden. De tonijn is een snelle jager die hoog in de voedselketen staat. Hoe hoger een vis in de voedselketen staat, hoe giftiger de vis is om te eten. Heel wat organisatie zoals de Amerikaanse FDA raden in ieder geval zwangere vrouwen, borstvoedende moeders en kinderen van gelijk welke leeftijd af om tonijn te eten. De vervuilde tonijnen zijn ook nog eens een belangrijke oorzaak van bacteriële vervuiling in onze voedselketen. Soms zitten hun waarden onder de norm, maar ze zijn nooit vrij van vervuiling. De eenvoudigste manier om minder pcb's en dioxines op te nemen is volgens de Europese Commissie minder of geen vis of visolie te consumeren. Hoge doses zeer toxische dioxinen, zware metalen zoals cadmium, lood, arsenicum en kwik, tributylin (uiterst giftige stof die in bootverf voorkomt), PCB's (polychloorbifenylen), PBB's, PBDE's, PBDD's, PBDF's , POP's, furans, de radioactieve stof strontium 90, bestrijdingsmiddelen zoals DDT en dieltrin, ja zelfs vlamvertragers worden aangetroffen in tonijnen. Vele van deze toxinen stapelen zich op in het vet. Hoe groter de vis en hoe hoger in de voedselketen, hoe meer vervuild hij is. Daarom is tonijn vaak heel sterk vervuild. Deze cocktail van stoffen wordt bij het eten van tonijn opgeslagen in ons lichaam (vaak in de vetdepots) en blijven daar opgeslagen voor de jaren die volgen. Deze gevaarlijke stoffen tasten in de loop van jaren onze hormoonhuishouding aan, kunnen kanker veroorzaken, onderdrukken ons afweersysteem, tasten onze lever aan, beschadigen onze hersenen, beschadigen onze nieren en verstoren de ontwikkeling van kinderen. Niet alleen in ons lichaam, maar we geven ze ook door aan onze baby's. 63.000 verschillende chemicaliën, vele zware metalen, radioactief afval, plastics en hun xeno- oestrogenen, meer dan 200 pcb's en 200 dioxines komen via menselijke activiteiten in de zee terecht.

Consumentenorganisatie Testaankoop bevestigt

Bij een analyse van 26 tonijnproducten die aangekocht werden in supermarkten - achttien blikken tonijn natuur en acht blikken tonijn in olijfolie - trof consumentenorganisatie Testaankoop in 2010 in vijf gevallen kwik aan. Het kwik was afkomstig van industriële vervuiling en kwam via het water in de vis terecht. De hoogste waarden werden gevonden bij Delhaize en tonijn natuur van Cora. Voor de meeste mensen bedraagt de toegestanedagelijkse inname 1,6 microgram per kilogram lichaamsgewicht. Dat bereikt men met de consumptie van drie dergelijke blikjes tonijn van tachtig gram per week', legt Test-Aankoop uit. De verbruikersorganisatie wijst er ook op dat meer dan de helft van de geteste producten (zestien van de 26) te veel zout bevat om goed te zijn voor onze gezondheid. Vanaf 0,75 procent wordt het product beschouwd als slecht. Meer dan een procent wordt beoordeeld als heel slecht. Er bestaat volgens Test-Aankoop nochtans 'geen technische noodzaak' voor die zouttoevoeging.

Giftige sushi van bedreigde tonijn

Blauwvintonijn bevat gevaarlijke hoge concentraties kwik. De allerduurste sashimi variant van de ernstig bedreigde blauwvintonijn is giftig. Amerikaanse onderzoekers van de universiteit van Colombia troffen in 100 tal sushi monsters uit 54 restaurants hoge concentraties kwik aan. Met 'DNA-barcoding' kunnen ze aan de hand van de soort bepalen hoe giftig een stukje sashimi is. Hoe groter de tonijn, hoe groter de kwikverontreiniging. De allerduurste sushivariant akami wordt gemaakt van blauwvintonijn, heeft de hoogste kwikconcentratie. De gemiddelde hoeveelheid kwik per enkele portie akami oversteeg al ruim de door diverse organisaties, zoals de Europese Commissie en de Wereldgezondheidsorganisatie WHO, maximum dagelijkse veilige hoeveelheid kwik. En er waren zelfs uitschieters naar bijna de dubbele hoeveelheid. Voor sushi en shashimi worden vijf verschillende tonijnsoorten gebruikt: de zuidelijke blauwvintonijn (Thunnus maccoyii), de oostelijke tonijn(Thunnus orientalis), de blauwvintonijn (Thunnus thynnus), de grootoogtonijn (Thunnus obesus) en de geelvintonijn (Thunnus albacares). Van die vijf worden de zuidelijke blauwvintonijn en de blauwvintonijn het meest direct met uitsterven bedreigd.

Tonijn als indicator van kwaliteit oceanen

Geelvistonijn en grootoogtonijn kunnen volgens experten binnen drie to vijf jaar commercieel uitgestorven zijn, als de jacht niet gecontroleerd wordt. 90% van de grote vissen die populair zijn om te eten, zoals tonijn, zwaardvis, marlijn, kabeljauw, heilbot, rog en bot - zijn sinds het begin van de grootschalige industriële visserij in de jaren vijftig leeggevist. Die uitputting kan een verschuiving veroorzaken in oceaanecosystemen, omdat commercieel waardevolle vis wordt vervangen door kleinere, planktonetende vis. Nog deze eeuw zouden kwallen wel eens vis kunnen gaan vervangen voor menselijke consumptie.

Tonijn en grote bijvangst

Haaien, zeeschildpadden en 300.000 zeevogels vinden jaarlijks de dood, als bijvangst van de tonijn visvangst. Natuurorganisaties, bedrijfsleven en overheden weten dit. Om de bijvangst te minderen heeft men bij de long-liners de J-haken vervangen door ronde haken. Maar dat volstaat niet om de bijvangst onder de 40% te drukken.

Tonijn en kwekerijen

Aangezien grote tonijnen zeldzaam worden, vangt men steeds kleinere tonijnen. Deze kleinere wildgevangen tonijnen gaat men vetmesten met kleine vissoorten. De grote aantallen, de hoge dichtheid, het gebruik van antibiotica en de hoge productie van uitwerpselen maakt deze 'zeefabrieken' tot iets dat niet zou mogen bestaan. Europa, Australië en Japan zijn specialisten. In Japan probeert men van tonijn-ei tot vetgemeste tonijn te gaan (Kindai-tonijn). De 'batterijkip' van de zee. De 'tonijnkwekerijen' langs de kusten in de hele Middellandse Zee, waarin te jonge tonijn wordt vastgezet, om als diepgevroren torpedo's te eindigen in de vrieshuizen van grote Japanse handelsconglomeraten, versnelt het uitsterven van de wilde tonijn. De techniek van tonijn kwekerijen is ontwikkeld in Australië, voor de vangst van blauwvintonijn in de Stille Oceaan. Bij het paren komen tonijnen in scholen aan de oppervlakte, waar ze in een buidelnet worden opgevist. Een sleepboot vervoert het net met de gevangen vis, uiterst langzaam, naar de kooinetten van de tonijn kwekerijen. Vier tot zes maanden blijven de vissen in de kooien. Daarna volgt de slacht met harpoenen en geweren.

Rampzalige regelgeving en 'oog-toe' controle

46 landen, inbegrepen de EU, zijn lid van het ICCAT, een internationale commissie die waakt over de Atlantische tonijn, de rode tonijn of de blauwvintonijn. Het ICCAT (International Commission for the Conservation of Atlantic Tunas) stelt voor de Atlantische tonijn vangquota op, die beduidend hoger liggen dan tonijnwetenschappers adviseren voor duurzame bevissing. Daarbij komt dat quota's worden omzeild en officiële instanties dit weten. Sterker nog: de EU subsidieert de Spaanse, Italiaanse en Franse tonijnvissers. Vanaf eind jaren negentig werd met de hulp van EU-subsidies de purse seinetonijnvloot van Spanje, Frankrijk en Italië drastisch vernieuwd. Nu wordt, opnieuw met EU-subsidies, geprobeerd de overcapaciteit aan schepen terug te brengen. Met weinig resultaat. Europese purse seine-schepen uit Frankrijk gaan bijvoorbeeld door onder Algerijnse vlag. Voor dezelfde tonijnboerderijen, dezelfde opkopers en dezelfde Japanse markt. Italië, Frankrijk, IJsland Spanje, Japan, China en Libië verwierpen in maart 2010 het voorstel om de blauwvintonijn op de CITES lijst te plaatsen. Een lijst waar met uitsterven bedreigde diersoorten opstaan, waardoor er een totaal vangverbod zou komen. Mitsubishi Corporation, bekend van zijn automerk, is veruit de grootste importeur van tonijn met een eigen tonijnvloot en tonijn-vetmest-bedrijven. Mitsubishi vist vaak voor de Algerijnse kust met kilometers lange longliners vol haken. Algerijnse vangststatistieken bestaan niet. Libië meldt sinds 2004 zijn vangsten niet meer. Turkije vangt tonijn, zonder hiervoor erkende quota's te hebben gekregen. Kroatië rommelt met de officiële vangstcijfers van tonijn. Illegaal gevangen tonijn vindt zijn weg naar nauwelijks te controleren tonijnkwekerijen langs de Mediterrane kusten. De Italiaanse maffia blijkt zijn deel op te eisen. De zwarte markt van tonijn die buiten de quota's is gevangen en verhandeld, vindt zijn weg naar Japan en sushi- en sashimi restaurants over heel de wereld. "Het draait om pure hebzucht" meldt Roberto Mielgo, onafhankelijk deskundige bij WWF en Greenpeace.

Tonijn in blik: De Seychellen en het ISSF en WWF

De tweede grootste tonijnfabriek ter wereld staat in de Seysellen. 400 ton vis uit de Indische Oceaan wordt er dagelijks in blikjes geperst. Volgens wetenschappers en activisten zal het niet lang meer duren of er dreigt een boycot van tonijn uit deze regio. Rondom de Seysellen wordt één vijfde van alle tonijn op aarde gevangen. Industriële visserij verpulvert de plaatselijke bevolking. De International Seafood Sustainability Foundation (ISSF), een alliantie van acht grote handelsbedrijven en het Wereldnatuurfonds (WWF) om de sector te verduurzamen. Maar zowel de grootoogtonijn, de geelvintonijn en de witte tonijn worden in de meeste gebieden overbevist. De milieuvereniging Sea Shepherd heeft een campagne gelanceerd tegen de illegale vangst van blauwvintonijn in de Middellandse Zee. De campagne loopt tot midden juli 2012, waarbij onder meer acties worden gevoerd in Libische wateren, waar vele stropers actief zouden zijn. De officiële vangstperiode voor de blauwe tonijn in de Middellandse Zee loopt van half mei tot half juni, maar ook dan staat de visvangst onder strikte beperkingen van internationale quota. De organisatie zegt alles binnen de wettelijke grenzen te zullen doen om de bedreigde blauwe tonijn te beschermen. Onlangs kwam het in de buurt van Malta nog tot een treffen tussen Greenpeace en Franse vissers.

Steun de Tuna FREE Restaurants Campaign!

www.seafirst.be heeft samen met Noble House, verdeler van biologische en natuurlijke voeding, een actie opgezet om restaurants tonijnvrij te maken.

Hoe kun je steunen?

• Stop met tonijn eten zowel in blik als in sushi en sashimi.

• Vermijd kattenvoer met tonijn.

• Vraag aan restaurants en snackbars die tonijn serveren om mee te doen met hun actie.

• Lees NON*FISH*A*LI*CIOUS: hét visvervangende kookboekmet heerlijke alternatieven voor tonijn.

Steun deze acties om de wilde tonijn voor uitsterven te behoeden! Met jouw bijdrage schrijft Sea First zoveel mogelijk restaurants, snackbars en kantines in België en Nederland aan om te vragen tonijn van hun menukaart te schrappen. Ieder restaurant dat meedoet, krijgt een sticker voor op de deur, zodat de consument meteen ziet dat dit restaurant duurzaamheid belangrijk vindt. AIs er geen vraag meer is, dan zal het aanbod stoppen!

• Maak een donatie over aan Sea First Foundation België of Nederland.

Tekst: Daniëlla Sloots