Mijn kind is hooggevoelig

Tegenwoordig steken steeds meer zogenaamde gedragsproblemen de kop op bij kinderen. Ze gedragen zich vaak niet zoals het ‘hoort’ en werken niet altijd mee op het tempo dat men van hen verwacht. Bij hoogsensitieve kinderen is dit probleemgedrag niet altijd even zichtbaar: deze kinderen hebben vaak faalangst en zijn perfectionistisch. Als gevolg hiervan kan hun zelfvertrouwen aangetast worden. Meerdere ouders en leerkrachten krabben zich in de haren en vragen zich af wat er nu juist scheelt.

In 2002 introduceerde Elaine Aron het begrip 'hoogsensitiviteit'. Met haar boek maakte ze komaf met de negatieve etiketten 'huilebalk', 'angsthaas', 'sul' of 'seut' die hoogsensitieve mensen vaak opgeplakt krijgen.

Hoogsensitiviteit, of 'hooggevoeligheid', is een persoonlijkheidskenmerk dat bij 15 tot 20 percent van de bevolking voorkomt. Hooggevoelige personen (HSP's) hebben een sterk ontwikkeld zenuwstelsel en zijn gevoeliger voor zintuiglijke, emotionele en sociale prikkels. Daardoor kunnen ze sneller dan anderen overprikkeld raken. Dit wil zeggen dat ze minder prikkels kunnen verdragen en bij een grote hoeveelheid prikkels minder goed functioneren. Zo hebben ze moeite met te veel lawaai, te veel drukte en vinden ze het bijvoorbeeld moeilijk om te werken aan een hoog tempo. Ze zijn gevoeliger voor energieën en voelen spanningen haarscherp aan. Bovendien hebben ze vaak een groot rechtvaardigheidsgevoel en piekeren dikwijls over hun eigen gedrag of uitspraken. Ze beleven alles heel intens, zijn het ene moment diep ontroerd door een prachtige zonsondergang en huilen het andere moment mee met een triestige film.

Hooggevoeligheid is geen ziekte of stoornis

Indien een hooggevoelig persoon voortdurend overprikkeld wordt, bij niemand daarmee terecht kan, niet geleerd heeft op een goede manier met zijn/haar gevoeligheid om te gaan... kan de eigenschap voor problemen zorgen. Ook onze maatschappij, die steeds meer gericht is op presteren en snelheid, is niet afgestemd op mensen met een uiterst gevoelig zenuwstelsel. Daarom bestaat de kans dat hoogsensitieve kinderen probleemgedrag ontwikkelen. Volwassenen kunnen dan weer stressgerelateerde aandoeningen zoals zware vermoeidheid, depressie, burn-out, CVS en fibromyalgie krijgen. Het is dus belangrijk bijzondere aandacht te geven aan hoogsensitieve kinderen. Wanneer zij op de juiste manier benaderd worden, zullen zij immers opgroeien tot volwassenen met voldoende zelfvertrouwen en kunnen zij van hun hooggevoeligheid een troef maken. Een andere reden waarom hoogsensitieve kinderen onze aandacht verdienen, is dat zij vaak onterecht een verkeerde stempel of zelfs diagnose opgeplakt krijgen. Soms wordt hooggevoeligheid verward met autisme en/of AD(H)D omdat hooggevoelige kinderen zich in een lawaaierige omgeving ook moeilijk kunnen concentreren, ze er soms moeite mee hebben in een snel tempo te werken of in een groep te functioneren. Bij hooggevoeligen is dit gebrek aan concentratie, deze onhandigheid in een groep onbekenden, dit onderpresteren wanneer het snel moet gaan, een gevolg van overprikkeling. Het is niet het gevolg van een ontwikkelingsstoornis zoals dat wel het geval is bij autisme en ADHD. Hooggevoelige kinderen kunnen zich immers in een rustige omgeving perfect concentreren, in een groep van vertrouwde mensen prima functioneren en op hun eigen tempo zonder problemen taken afwerken.

Fysiek, emotioneel en psychologisch hooggevoelig

Hooggevoeligheid uit zich op drie terreinen. Ten eerste zijn hooggevoelige kinderen gevoeliger voor pijn en medicatie. Hebben ze soms moeite met etiketjes in hun kleding, kunnen bijvoorbeeld gebreide truien niet verdragen, merken subtiele geur- en smaakverschillen op en ontwikkelen sneller allergieen. Op emotioneel gebied nemen hoogsensitieve kinderen gemakkelijk de stemming van anderen over en kunnen ze erdoor aangedaan zijn. Maar dit zorgt er ook voor dat ze zich heel goed kunnen inleven in anderen. Ze hebben regelmatig behoefte aan alleen zijn en aan een rustige omgeving. Ten derde kunnen hoogsensitieve kinderen enorm van streek raken door veranderingen in gewoontes of in hun omgeving. Veranderen van school of er een zusje of broertje bij krijgen zijn voor deze kinderen vaak heel stresserende gebeurtenissen en vergen bij hen dan ook een grondige voorbereiding. Er zijn zowel extraverte (30%) als introverte (70%) hooggevoeligen. Wat ze gemeenschappelijk hebben, is dat ze meer tijd nodig hebben om te verwerken wat ze hebben meegemaakt en dat ze er nood aan hebben af en toe alleen te zijn of in een veilige, prikkelarme omgeving te vertoeven.

Hoe ga je het best om met hoogsensitieve kinderen

Veiligheid is voor deze kinderen cruciaal. Ze hebben nood aan opvoeders die ze kunnen vertrouwen. Aangezien ze zelf authentiek zijn, voelen ze zich ook het best bij een authentieke benadering en hebben ze het moeilijk met regels die in hun ogen zinloos zijn. Veel informatie meegeven en uitleg geven kan dan al een heel verschil maken. Veiligheid kan ook gecreëerd worden door het bieden van structuur en door bijvoorbeeld een vast avondritueel, badritueel in te voeren. Omdat hooggevoelige kinderen gemakkelijk alles uit hun omgeving in zich opnemen, zijn ze ook heel gevoelig voor stress bij hun opvoeders en kan dit leiden tot meer ongewenst gedrag bij deze kinderen. Zorg dus als opvoeder goed voor jezelf, dan hebben de kinderen er ook baat bij. Probeer ervoor te zorgen dat het niveau van prikkeling optimaal is voor deze kinderen. Wanneer je merkt dat een kind overprikkeld is doordat het zich bijvoorbeeld meer in zichzelf keert of doordat het net veel heviger reageert dan gewoonlijk, probeer dan zoveel mogelijk prikkels uit te schakelen. Wanneer er bijvoorbeeld en een televisie staat te spelen en er mensen op bezoek zijn en er een overaanbod aan speelgoed is voor het kind, zet dan de televisie af, laat het kind dan in een aparte ruimte spelen en beperk het aanbod aan spelmateriaal. Probeer ook aan te voelen wanneer een hoogsensitief kind een duwtje in de rug nodig heeft en wanneer je het beter met rust laat. Aangezien een hooggevoelig kind meer tijd verlangt om zich aan te passen aan een nieuwe omgeving, geef je het best de ruimte om zich in zijn/haar eigen tempo te integreren. Ook op het vlak van taken afwerken, zijn deze kinderen vaak trager. Dit heeft te maken met hun perfectionisme en vaak faalangstig gedrag. Deel daarom een taak best op in kleine stapjes en moedig hen na elke goed uitgevoerde stap verder aan.

Hooggevoelige kinderen hebben geen baat bij strenge straffen. Over het algemeen houden ze zich namelijk aan de regels en volstaat een vriendelijke, persoonlijke aanmaning. Straffen in publiek geeft meestal een omgekeerd effect. Als opvoeder is het ook belangrijk je ervan bewust te zijn dat hoogsensitieve kinderen vaker gepest worden dan andere kinderen. Volgens Elaine Aron is het de taak van de volwassenen om op school een atmosfeer te creeren waarin de onderliggende negatieve houding plaatsmaakt voor acceptatie en respect voor iedereen. Leerkrachten kunnen wat dat betreft het goede voorbeeld geven en aan hun leerlingen duidelijk maken dat ieder individu uiteindelijk anders is en dat deze verschillen niet automatisch als 'zwakte' of 'garantie op succes' moeten worden geïnterpreteerd.

Al deze tips voor de omgang met het hoogsensitieve kind vergen vaak wat inspanning. Als ouder of opvoeder is het belangrijk om hiervoor tijd te maken, want je kind zal er veel baat bij hebben. Om te kunnen delen in de creatieve ideeen, om te zien hoe het kind zich kan inleven in anderen en om de vruchten te kunnen plukken van de hoge opmerkzaamheid. Deze kinderen hebben namelijk zoveel positieve eigenschappen. Het is dan ook belangrijk om hun talenten, hun inzet en hun mogelijkheden te zien!

Boek: 'Mijn kind is hooggevoelig, wegwijzervoor ouders, leerkrachten en hulpverleners'
Auteurs: Ilse Van den Daele en Linda T'Kindt.
Uitgeverij: Lannoo ISBN 9789020997255

De Vlaamse Vereniging voor Hoogsensitieve Personen VZW organiseert jaarlijks de kinderkampen 'Groeikracht' gedurende de grote vakantie. Meer info hierover: www.hspvlaanderen.be