Bliss

Diverse ophefmakende wetenschappelijke studies tonen aan dat er een duidelijk verband bestaat tussen de epidemische toename van kanker, hart en bloedvatenziekten, zelfmoord en tal van andere beschavingsziekten enerzijds, en de elektrificatie sinds vorige eeuw anderzijds. Opmerkelijk is de vaststelling dat deze beschavingsziekten en kankers opvallend afwezig waren of zich in veel mindere mate manifesteerden in gebieden waar geen elektriciteit was, zoals bij de Amish bevolking in Pennsylvania USA.

Onlangs waarschuwde Minister van Welzijn 'Jo Vandeurzen' voor de gezondheidsrisico's van hoogspanningslijnen. Daartegenover staat dat in de nabije toekomst de bevoorradingszekerheid onder hoogspanning staat, want wil men de CO2 normen halen, dient meer groene stroom opgewekt, maar ook vervoerd.

Of wonen in de buurt van hoogspanningskabels gevaarlijk is?

De Nederlandse overheid gaat in elk geval gezinnen die vlakbij hoogspanningskabels wonen onteigenen. Ze baseert zich daarvoor op studies waaruit blijkt dat er een lichte stijging is van leukemie in de buurt van hoogspanningslijnen. Bij ons komt zo'n maatregel er niet. Maar in elk geval werd er reeds in 2010 beslist om niet langer willekeurig hoogspanningslijnen in bevolkte wijken in te planten én ook andersom dat men woonwijken niet langer inplant onder hoogspanningslijnen. Een eerste daad in die richting werd gesteld door het provinciebestuur van West- Vlaanderen dat geweigerd heeft om een verkavelingsvergunning af te leveren voor een terrein in Heule, bij Kortrijk. Het is bijzonder dat niet alleen de stad, maar ook de deputatie, de beroepsinstantie wanneer een stad een verkaveling weigert, beslist om geen verkavelingsvergunning af te leveren, omdat er hoogspanningskabels over het perceel lopen. De deputatie verwijst daarvoor naar studies van het Vlaams Instituut voor Technologisch Onderzoek (VITO) over het verband tussen leukemie en wonen onder hoogspanningskabels. Door de beslissing van de West-Vlaamse deputatie wordt het ook warmer onder de voeten van netwerkbeheerder Elia.

Windenergie, nood aan meer en zwaardere kabels.

Vanuit economisch en ecologisch oogpunt bekeken is het een zware uitdaging om 'vergroende' elektriciteit te brengen van de windparken in de Belgische Noordzee naar de energieverbruikers. Men verwacht dat er vanaf 2020 problemen zullen voortdoen als er geen extra en dikkere hoogspanningskabels komen. U kent de reclame van Elia wellicht wel over 'de goede vangst op zee'. De sympathieke reclame is niet bedoeld opdat u meer energie koopt en verbruikt, maar wel om als bedrijf beter bekend te worden zodat het nodige geld kan worden opgehaald op de beurs. En de investeringen zijn niet min om de bevoorrading te kunnen verzekeren. Het is een race tegen de tijd want om minder CO2 te produceren moet groene stroom worden geproduceerd, die echter dient te worden vervoerd van de bron tot de plaats waar energie nodig is. Zo zal Elia met het 'Stevin-project' nieuwe en zwaardere kabels worden getrokken, die in totaal goed zijn voor ongeveer 15.000 kilogram. Zo kan de massale stroomproductie van de windparken in de Belgische Noordzee worden getransporteerd naar de energieverbruikers in de kustgemeenten en het hinterland. Bovendien kunnen bedrijven, die lokaal elektriciteit produceren deze op de piekmomenten niet meer kwijt op het net. Komt er geen verdubbeling van de hoogspanningsverbindingen, bijvoorbeeld langs de Expresweg, dan mag er een kruis gemaakt worden over over vier van de zeven geplande windparken op zee.

Sterkere elektromagnetische velden

Meer en zwaardere hoogspanningslijnen boven de hoofden van de mensen boezemt schrik in. De bestaande 150 kilovolt hoogspanningsleidingen zullen vervangen worden door een 380 kilovolt-lijn over enkele jaren op het Stevin-traject. Ik wil best geloven dat Elia zoveel mogelijk probeert een corridor te vinden tussen de vele landelijke gemeenten en dorpen. Is een compromis mogelijk tussen verontruste mensen en de noodzaak aan meer en zwaardere hoogspanningslijnen? Goed om weten is dat het niet het hoogspanningsbedrijf is, maar wel de Vlaamse regering die knopen moet doorhakken omtrent de diverse tracés. Ook al kies je voor bundeling van de infrastructuur, dan nog heeft elke oplossing een hoog en niet altijd technische realiseerbaar kostenplaatje. Ondergrond gaan? Wereldwijd zijn er vandaag geen voorbeelden van de ondergrondse aanleg van zo'n zware hoogspanningslijn over zo'n afstand. Het grote probleem is de koeling van zo'n stroomkabels want door de enorme grote volumes elektriciteit die er langs gaan, worden ze heel warm. Dan maar beter onteigenen, dan het probleem in te graven! 

Verschuiving berichtgeving

Niet alleen in Nederland waait er een andere wind rond de berichtgeving over de invloed van ioniserende straling. Ook bij ons is er steeds meer een verschuiving van de berichtgeving. Onlangs kwam de eerste waarschuwing van de Vlaams Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, Jo Vandeurzen. Toch houdt de minister nog een slag om de arm. "Er bestaat geen 'bewezen' oorzakelijk verband tussen de aanwezigheid van hoogspanningslijnen en de gezondheid van de omwonenden. Wel bestaan er statistische en andere 'aanwijzingen' dat de magneetvelden van bovengrondse hoogspanningslijnen van invloed kunnen zijn op de gezondheid van kinderen, meer bepaald op het voorkomen van leukemie." aldus de bevoegde Minister. Het is niet bewezen dat elke grote hond een kleine baby bijt. Maar laat u uw kleine dreumes alleen in de buurt van een grote hond, ook al zijn er alleen maar aanwijzingen? Ik denk het niet. Dus zit de schrik voor gezondheidsrisico's er, bij iedereen met gezond verstand, en die er mee wordt geconfronteerd, goed en levensgroot in. Want wetenschappers houden concreet rekening met de invloed van de niet-ioniserende straling van hoogspanningslijnen. De Wereldgezondheidsorganisatie en andere wetenschappelijke organisaties raden derhalve aan de blootstelling van kinderen aan magnetische straling die zich ontwikkelt rond hoogspanningskabels zoveel mogelijk te verminderen. Kinderen zijn hier nu eenmaal gevoeliger aan dan volwassenen.

Elektromagnetisch veld

Hoogspanningslijnen veroorzaken elektrische velden en magnetische velden. De sterkste velden vindt men onder het transportnet, dat werkt op een hoogspanning van 70, 150, 220 en 380 kilovolt (kV). Als je dicht bij een hoogspanningslijn woont, kan je blootgesteld worden aan een elektromagnetisch veld. Laag frequente elektromagnetische straling kan je lichaam binnendringen en kan energie aan lichaamsweefsels toevoegen. Die energie wordt omgezet in warmte. Het Internationaal Centrum voor Kankeronderzoek (IARC) klasseerde het ELF elektromagnetisch veld (+extreem lage frequentie) als 'mogelijk kankerverwekkend voor de mens'. Deze beslissing is gebaseerd op onderzoek dat aantoonde dat kinderen die langdurig blootgesteld worden aan een magnetisch veld tussen 0,2 en 0,5 μT een verhoogd risico op leukemie zouden lopen. Dit verhoogd risico komt overeen met een relatief risico van 2. Dit wil zeggen dat kinderen die blootgesteld zijn aan 0,4 μT of meer, 2 maal zoveel kans hebben om leukemie te ontwikkelen. Dit betekent voor Vlaanderen dat er ongeveer 1 geval van leukemie per 2 jaar wordt veroorzaakt door blootstelling aan het magnetisch veld van hoogspanningslijnen. Om die reden wordt tegenwoordig arbitrair de 0,4 μT contour vaak gebruikt ter beoordeling of blootstelling aan een magnetisch veld als risicovol kan beschouwd worden. Om van een oorzakelijk verband te kunnen spreken, moet echter ook het biologisch mechanisme gekend zijn. Tot op heden is men er niet in geslaagd om via labo-onderzoek een mechanisme te bepalen dat een verklaring geeft voor het hogere risico op leukemie bij een blootstelling aan een magnetisch veld. Maar het ontbreken van die verklaring verzwakt NIET de overtuiging van mensen met gezond boerenverstand dat magnetische velden verantwoordelijk kunnen zijn voor de leukemie gevallen.

Wordt vervolgd 

Tekst: Filip Muylle 

Foto's

•