Bliss

Gerbrand is verhuisd en wil zijn appartement verhuren. Dit is een uitgelezen moment voor een groot onderhoud. Ook de ramen verdienen hierbij aandacht. Peter Thoelen, bestuurder van VIBE vzw, beantwoordt enkele van zijn vragen.

Tekst: Sarah Grimonprez

Gerbrand: Hoe belangrijk zijn goede ramen in een huis?

Peter Thoelen: Vensters dienen vooral om licht binnen te brengen in huis. Vroeger waren ‘ramen’ eigenlijk gewoon smalle spleten in de muur, zoals die in koude en donkere Middeleeuwse kastelen. Sinds het begin van de 20ste eeuw hebben we steeds betere en sterkere glassoorten ontwikkeld. Daardoor kon de glasoppervlakte in gebouwen groeien. Natuurlijk licht is belangrijk voor een goede gezondheid. En hoe meer natuurlijk licht er binnenstroomt in huis, hoe minder energie je moet verbruiken voor kunstverlichting. Bovendien kan je ook op verwarmingsenergie besparen. Als je verstandig gebruik maakt van glas kan de gratis warmte van de zon immers naar binnen. Te veel glas op de zuidkant van de woning kan in de zomer echter zorgen voor oververhitting. Dat probleem kan je te lijf gaan met behulp van zonnewerend glas of buitenzonwering in de vorm van een grotere dakoversteek, lamellen, doeken of die goede oude luiken uit grootmoeders tijd. Zonwerende klapluiken zijn in Zuid-Europa trouwens nog steeds de standaard.

Gerbrand: Aan de voorkant zitten oude houten ramen met enkel glas. Kan ik deze behouden of vervangen?

P.T.: Traditioneel schrijnwerk in burgerhuizen en herenhuizen is kostbaar. De schrijnwerker wachtte tot na de metselwerken om het op maat te kunnen maken. Zulke ramen zitten zodanig in elkaar dat het kozijn demonteerbaar en dus ook perfect herstelbaar is. Vroeger kozen en verwerkten ambachtslieden de materialen voor ramen zorgvuldig, zodat dat het risico op vervorming en vochtschade tot een minimum beperkt bleef. Alles kreeg zijn tijd en kwaliteit afleveren was de hoogste betrachting. Die uiterst efficiënte oude technieken zijn jammer genoeg niet bepaald courant in het huidige kant-en-klare bouwbedrijf. Tropisch hout kwam vooral na 1960 in zwang. Sinds de jaren ‘20-’30 experimenteerden modernistische architecten met metalen raamwerk. In de jaren ’50 kwam daar aluminium bij, en sinds de jaren ’70 verschijnen steeds vaker PVC-ramen… en dubbel glas. Of je de ramen moet vervangen of behouden, hangt af van de kwaliteit van het schrijnwerk. Zijn je raamkaders goed onderhouden, zijn ze rot, of ergens tussen de twee? Als je hoogrendements-dubbel glas in een oud raamkader wil steken, moet je eerst nagaan of dat wel mogelijk is.

Gerbrand: De kwaliteit van de kaders zou dus goed moeten zijn. Maar dat enkel glas is toch niet ideaal?

P.T.: Als je isolerende vensters met dubbel glas steekt, zal je energiefactuur in ieder geval lager uitvallen. Enkel glas is volkomen uit de tijd. Berekeningen van de Brusselse overheid leren ons echter dat deze relatief grote investering enkel rendabel is wanneer de bestaande vensters écht aan vervanging toe zijn. Vaak kan je beter de luchtdichtheid van bestaande ramen verbeteren. Dit is een erg kleine investering die je comfort en je energiefactuur zeer ten goede komen. Vensters van dubbel glas verbeteren het thermische comfort in moderne huizen. Ze geven immers minder koude luchtstromingen en ook het ‘koude-oppervlak’ zal minder sterk zijn dan bij dan enkel glas. Ze kunnen wel het binnenklimaat van een oud gebouw verstoren. Als je hoogrendements-dubbel glas plaatst zonder de buitenmuur bij te isoleren, is er kans dat de condens die vroeger op je ramen kwam, verhuist naar de volgende koudste plek, bijvoorbeeld je muur of een arduinen raamdorpel. De U-waarde van. Vooral als je onvoldoende ventileert bestaat dit gevaar. Condens op een koude muur zal je bovendien minder snel zien dan op een venster, waardoor er meer kans op schimmel bestaat. Inwoners van oude huizen wisten deze nadelige koude-effecten echter min of meer te regelen via gordijnen en overgordijnen of luiken langs binnen of buiten. Bovendien laat enkel glas 10 tot 20 % méér zonnewarmte zonnewarmte binnen dan dubbel glas, en levert het 10 tot 15 % meer licht in huis. De meest interessante investering, ook voor oude stadshuizen, blijft extra dakisolatie.

Gerbrand: Als het oude schrijnwerk mooi in orde is, hoe kan ik dan toch energie besparen?

P.T.: Je kan een (scharnierend) voorzetraam plaatsen. Dat is een extra glasplaat aan de binnenkant van het bestaande raam. Ook een ‘dubbel raam’ is een mogelijkheid. Deze oude techniek, die vooral populair is voor ramen met erfgoedwaarde, houdt in dat je aan de binnenkant van de raamopening een tweede venster zet. In vensters zonder erfgoedwaarde kan je overwegen dubbel glas in het oorspronkelijke raamwerk te plaatsen, indien het raamkader dit kan dragen. Zoals gezegd kan je dan ook best de muren isoleren en koudebruggen, zoals dorpels, opheffen.

Gerbrand: Langs achter heb ik oude stalen ramen met dubbel glas. Best vervangen?

P.T.: Die hebben een heel slecht isolerend vermogen. Aangezien ze hier aan de achterkant van de woning staan en geen erfgoedwaarde hebben, zou ik ze inderdaad onmiddellijk vervangen door modern schrijnwerk met hoogrendementsglas.

Gerbrand: Wat is hoogrendementsglas juist?

P.T.: Er bestaan tegenwoordig veel soorten glas die onder meer verschillen in isolatiewaarde. Enkel glas in de buitengevel van een nieuw gebouw of een grondige verbouwing is tegenwoordig verboden. Ook het gewone dubbel glas is achterhaald. De beste standaard beglazing van vandaag heeft een ‘warmtedoorgangscoëfficiënt’ (U-waarde) van 1,1 W/m2K. Dit is 2,5 keer minder warmteverlies dan bij gewoon dubbel glas. Bovendien blijft de binnenkant van je glas warmer, wat een groter comfortgevoel geeft. Ook is er hierdoor veel minder kans op oppervlaktecondens aan de binnenzijde van het glas.

Gerbrand: Is dat hoogrendementsglas betaalbaar?

P.T.: Hoogrendementsglas kost een kleine 100 euro per m2. De meerprijs voor dit glas (U-waarde 1,1) tegenover dubbel glas (U-waarde 2,8), bedraagt vandaag nog gemiddeld zo’n 30 euro per m2. Rekening houdende met een energiebesparing die bijna driemaal zo hoog ligt en subsidiemogelijkheden vanaf een U-waarde van 1,3 W/m2K, is de keuze snel gemaakt. Als je 1 m2 enkel glas door hoogrendementsglas vervangt, levert dat jaarlijks een besparing op van 44 liter stookolie of 36 m2 aardgas. Aan de prijzen van maart 2006 betekent dat per m2 zo’n 25 euro minder aan stookolie- of 16 euro aan aardgaskosten. Ten opzichte van dubbel glas bedraagt de besparing gemiddeld 149 kWh primaire energie per m2 glasoppervlakte. De meerkost van superisolerend glas verdien je dus in enkele jaren terug. De overheid biedt steun in de vorm van een belastingsaftrek. In 2007 ging het over 40 % van de kosten met een maximum van 2.600 euro. Daarnaast zijn er nog premies van een aantal netbeheerders, meestal 10 euro per m2. Sommige steden en gemeenten geven daar nog een premie bovenop.

Gerbrand: Hout spreekt me wel aan. Welke soort kies ik dan best?

P.T.: Sinds een dertigtal jaar is tropisch hout erg populair. Een aantal tropische houtsoorten zijn beter bestand tegen schimmels en insecten dan de meeste Europese houtsoorten. Dankzij het FSC-label hebben we hier toegang tot duurzaam beheerd tropisch hout. Je kan echter met een gerust hart kiezen voor bepaalde Europese houtsoorten zoals eik, kastanje, maar ook geschilderd grenen kan. Minder transportkilometers betekenen een lagere ecologische voetafdruk! Maar ook dan kan je best vragen naar houtsoorten met het FSC-label Het PEFC-label hanteert minder strenge eisen. Verder kan je gebruik maken van ‘thermisch verduurzaamd’ hout. Dat is meestal een minder ‘duurzame’ houtsoort, zoals dennen- of vurenhout, dat ‘de oven in gaat’ en door verhitting (tot 200 à 300°C) verhardt. Tijdens dit proces gaan de voedingsstoffen die beestjes aantrekken verloren. Het hout komt zo in duurzaamheidsklasse I of II. En dit zonder toevoeging van giftige chemische stoffen!

Gerbrand: Mits goed onderhoud gaan houten kaders dus lang mee?

P.T.: Je kunt ervan uitgaan dat je een goed onderhouden houten raam tijdens je leven niet moet vervangen. In oude gebouwen tref je nog vaak het oorspronkelijke schrijnwerk aan van een eeuw of meer oud. Naakt schrijnwerk kan je best toch schilderen of beitsen. Anders komen er door weer en wind barstjes in. Hierdoor vermindert de technische kwaliteit en eventueel zelfs de lucthdichting van het schrijnwerk. Een jaarlijkse controle van geschilderd schrijnwerk op barstjes in de verf is aan te raden. Toch is er zelfs voor mensen die nooit onderhoud willen een oplossing. Er bestaan ramen met een houten binnenkant en een dun laagje aluminium vanbuiten, verglijkbaar met een dakvlakraam. Zo heb je vanbinnen het natuurlijke en warme uitzicht van hout, gebruik je een minimum aan aluminium en heb je er toch geen werk aan.
In het boek ‘Duurzaam zonder verduurzaming’ leer je alles over welk hout je best gebruikt in welk soort constructie. Te koop via www.vibe.be > Winkel, onder het thema ‘materialen’.

Met dank aan VIBE vzw

Foto's

• 
•