Kurk een knallend succes

Wijn, champagne of voor een echte Belg ook trappist! Dat is niet het antwoord op de kwisvraag 'Welke drank schenkt Piet bij het kerstdiner?' Wel de eerste associaties die zowat iedereen maakt bij het woord kurk. Maar dat kurk meer in zijn mars heeft, zal de bio-ecologische bouwer onderhand wel weten.

Bouwmaterialen zijn bio-ecologisch als ze bestaan uit (quasi) onuitputtelijke natuurlijke basisgrondstoffen. Nagroeibare grondstoffen uit duurzaam beheerde land- of bosbouw, naast ruim voorradige minerale grondstoffen, zijn daarom de beste keuze die we kunnen maken. Hout is nooit weggeweest, maar materialen als vlas, hennep of stro komen terecht weer in the picture. Ook kurk hoort in dit rijtje thuis, want zijn nagroeibaarheid kunnen we zelfs zeer letterlijk opnemen.

Oogsten

De kurkeik (Quercus Suber), die vooral rond het Middellandse Zeegebied voorkomt, wordt zo'n 200 jaar oud, en wordt vanaf 25 jaar geschild. De boom onder vindt hiervan geen enkele schade, en na 9 jaar is de schors opnieuw zo dik aangegroeid dat de boom weer geschild kan worden om kurk te oogsten. Voor elke boom loopt dat verhaal generaties lang door.

Op de fles

Dankzij zijn vele gesloten, lucht bevattende cellen heeft (geëxpandeerde) kurk een aantal bijzonder interessante eigenschappen. Kurk is antistatisch, sterk elastisch, lichter dan water, brand- en schimmelwerend, geluidsdempend en warmte-isolerend. Niet te verwonderen dat het van oudsher als isolatiemateriaal gebruikt werd. Maar kurk zie je ook opduiken als dobber, als prikbord, in muziekinstrumenten, in schoenzolen, of als vloer- en wandbekleding. De hoofdmoot van de kurk gaat echter op de fl es. 60% van de kurkproductie wereldwijd wordt verwerkt tot stop, voor het afsluiten van een fles of andere verpakking. En gaat in de meeste gevallen daarna onverbiddelijk de vuilnisbak in, zonde toch? Gelukkig zijn er initiatieven die daar verandering in willen brengen.

Sociaal project

In het West-Vlaamse Dadizele loopt een sociaal project dat voor een stuk rond kurk draait. Het kurkatelier van Mariënstede vzw, een dienstverleningscentrum voor-volwassenen met een handicap, verzamelt alle mogelijke kurken van wijn, champagne of bier. De onzuiverheden, zoals synthetische kurken, porto-kurken, de ijzer draadjes van champagne of trappist, worden er zorgvuldig uitgehaald. Dan gaat alles in de molen en wordt de kurk vermalen tot korrels. Vaste afnemers zijn Peter Steen (Heuvelland) en Wonen en Natuur (Ruiselede), die de kurkkorrels als ecologisch isolatiemateriaal aan de man brengen.

Als een trein

Rik Dekyvere, coördinator van het kurkproject in Mariënstede: "Het inzamelen loopt als een trein. Zonder dat we er veel moeite voor moeten doen, komen de kurken binnengestroomd. Van particulieren, scholen, uit de horeca... Mond-aan-mondreclame en een kleine folder waren genoeg om een ware toevloed teweeg te brengen. Blijkbaar zijn veel mensen ervan doordrongen dat kurk een nobel materiaal is. Zonde om het niet te hergebruiken. Onze mensen, die door de aard van hun mentale of fysieke beperking niet voor een beschutte werkplaats in aanmerking komen, vinden hiermee een zinvolle en boeiende dagbezigheid. Het is een mooie activiteit met een prettig en gezond materiaal. En met de verkoop hebben we niet de bedoeling om winst te maken. We zien het eerder als een bijdrage om onze werking mee te helpen financieren."

Voorbeelden trekken

De kurk kwam op de duur zelfs uit Antwerpen. Rik Dekyvere: "Dat was van het goede teveel, echt ecologisch kon je dat niet meer noemen. We gingen op zoek naar een organisatie die ook in die regio de kurk zou kunnen verwerken en kwamen uit bij Huize Monnikenheide uit Zandhoven. Die zijn nu ook pas gestart met een kurkatelier. Op 23 september konden de cham-pagnekurken knallen bij de plechtige opening van het kurkatelier. Ecomat uit Zoersel verdeelt de kurkkorrels. Zowat twee jaar geleden hebben we ook geholpen met de opstart van een kurkatelier in het dienstverleningscentrum Heuvelheem in Wannegem-Lede (Kruishoutem). Je kan gerust stellen dat we onze krachten 'biodynamisch' inzetten om boeiend werk te vinden voor personen met een beperking, over eigen grenzen heen. Als er trouwens nog andere centra geïnteresseerd zijn om te starten, dan zijn we zeker bereid om hen met raad en daad bij te staan."

Tweede leven

Zo krijgt de vermalen kurk een tweede leven. Hoe kunnen we die gebruiken? "De kurkkorrels kunnen gebruikt worden als akoestische en thermische isolatie in tussenvloeren of sparrenexpanders", aldus Rein De Pooter van Ecomat. "Je kunt de kurkkorrels ook mengen met een trasschape, met als voordeel dat je een houten vloer rechtstreeks in de chape kunt nagelen. Lijmen is dan niet meer nodig." Zo krijgt de kurk zijn tweede bestemming, of liever het eeuwig leven.

BIO-ECOLOGISCHE BOUWMATERIALEN

• Nagroeibare grondstoffen, zoals hout, vlas, hennep, stro, schapenwol, kurk

• Minerale grondstoffen die ruim voorradig zijn, zoals zand, leem, klei, kalk, gips

KURK IN CIJFERS

• 2 200 000 ha kurkbos wereldwijd

• 340 000 ton kurkproductie per jaar

• Kurk als isolatiemateriaal:

lambda-waarde: 0,040 – 0.043 W/mK

dichtheid: 110 à 190 kg/m³

Meer weten: www.kurk.be

www.marienstede.be

www.vibe.be