Coeliakie voor het leven, of toch niet? (Deel II)

In een vorige aflevering (Bliss 12) konden we lezen wat coeliakie is. Hoe het ontstaat, wat de gevolgen kunnen zijn. Maar de vraag is of er nog andere oplossingen zijn dan het vermijden van gluten. We weten reeds dat tarwe of diverse andere graansoorten aan zuigelingen (< 6 maand) voeren, niet aanbevolen is. Omdat eenmaal een immuunrespons een immunogeheugen opbouwt, dat niet meer weggaat. In Zweden is enkele jaren geleden gluten in babyvoeding verwerkt. Die hebben geleid tot een toename met 5 van Coeliakie. Het probleem verdween toen gluten werd verwijderd uit de babyvoeding.

Een nieuw enzym, ontwikkeld door de voedingsmiddelenindustrie, lijkt in staat om effectief gluten af te breken in de maag. De deeltjes die overblijven na deze afbraak zijn zo klein dat ze geen ziekte meer kunnen veroorzaken bij Coeliakiepatiënten. Die zijn nu nog aangewezen op het vermijden van gluten. Gluten komen voor in granen, tarwe en bloem; producten waaraan in het westerse dieet nauwelijks valt te ontkomen.

Onderzoekers van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) onderzochten de werking van een nieuw enzym, AN-PEP, op gluten. Het is gevonden in een schimmel, Aspergillus niger, waarin al meerdere enzymen zijn gevonden die gebruikt worden in voedingsmiddelen. Het AN-PEP enzym is op grote schaal te produceren. Het is ontwikkeld en gepatenteerd door DSM Food Specialities. Met zeer gevoelige detectietechnieken konden zij de kleinste hoeveelheden wel en niet afgebroken gluten opsporen. Met behulp van deze speciaal ontwikkelde tests werd bepaald of de overgebleven deeltjes nog een reactie bij Coeliakie- patiënten konden veroorzaken. AN-PEP bleek niet afgebroken te worden door de enzymen in de maag en optimaal te werken in de lage pH-waarden van het maagzuur. Eerdere pogingen tot het vinden van niet-menselijke proteasen voor gluten detoxificatie, gericht op Propyl OligoPertidases (POP), met name FMPOP, die kon gluten breken, werden door het maagzuur afgebroken. AN-PEP is echter actief vanaf een pH-waarde 2-8, met een optimale werking rond een pH-waarde van 4. Dat lijkt aan te geven dat het enzym efficiënt genoeg is om gluten af te breken, voordat zij de dunne darm bereiken, waar bij Coeliakie-patiënten de ziekte veroorzakende reactie ontstaat.

Onderzoek bij Coeliakie-patiënten

Een mogelijke volgende stap in het onderzoek, dat wordt uitgevoerd in het kader van het Celiac Disease Consortium, is een klinische studie naar de werking van het enzym bij Coeliakie-patiënten. Dit zal tussen de één à twee jaar in beslag nemen. Als AN-PEP bij patiënten dezelfde effecten laat zien als bij 'in vitro'-experimenten, dan kan dat het einde betekenen van het glutenvrije dieet.

Een ziekte met vele paradoxen

Gluten zijn eiwitten die voorkomen in de meeste graansoorten. Voor patiënten met Coeliakie, een chronische darmziekte, is een glutenvrij dieet essentieel. Veel mensen zijn zich echter niet bewust van hun Coeliakie allergie of intolerantie. Daarom kan het raadzaam zijn om alle tarweproducten te vermijden. Valt het je op dat je opgeblazen gevoel na enkele weken verdwijnt? En raak je daarbij ook snel enkele kilootjes kwijt? Dan is het goed mogelijk dat je allergisch of intolerant voor gluten bent. Coeliakie treft ongeveer 2 miljoen Europeanen en is ook te vinden in Amerika, India en delen van het Midden-Oosten.

Levenslang dieet

De Coeliakie-patiënt moet het glutenvrije dieet levenslang volgen, anders komen de klachten terug. Gluten komen voor in graanproducten zoals brood, maar ook vele andere voedingsproducten zoals vleesproducten, sauzen, snoep en ook medicijnen kunnen gluten bevatten als een 'verborgen ingrediënt'. Dit betekent dat patiënten met Coeliakie een groot aantal voedingsmiddelen niet kunnen consumeren.

Coeliakie wordt veroorzaakt door een ongecontroleerde immuunrespons op tarwegluten en gluten van o.a. rogge, gerst en de minder bekende granen spelt en kamut. Nagenoeg iedereen kan rijst en haver kunnen gelukkig wel. Andere glutenvrije graansoorten zijn gierst, boekweit, amaranth, quinoa, teff, kiwicha, sorghum, tapioca. Ook sojameel, kikkererwtenmeel en kastanjemeel zijn glutenvrij.

Gluten lijken overal in te zitten

Coeliakie is een 'blanke' ziekte met een breed spectrum van symptomen en niet alle mensen met het HLA-DQ2 gen worden getroffen, maar onderzoekers weten nog altijd niet waarom dit het geval is. Slechts 25 % van de blanke bevolking bezit dit gen. Momenteel lijkt de enige manier om te ontsnappen aan de ziekte het vermijden van tarweproducten. Het lijkt gemakkelijk, maar gluten zijn wijdverspreid in Westerse voedingsmiddelen. Gluten zijn vaak een additief, want het geeft op een 'goedkope' manier deeg en andere voedingsmiddelen meer elasticiteit, kleverigheid en binding. Bijvoorbeeld chips van aardappelen kunnen worden gegeten, maar niet als paprika of andere kruiden zijn toegevoegd, want ze zijn 'geplakt' met 'gluten'.

Is er een alternatief?

Granen zijn het basisvoedsel van vele culturen. Zelf zeggen en schrijven we dat ongeraffineerde granen de hoeksteen zijn voor elk gezond voedingspatroon. Ons lichaam gebruikt de koolhydraten voor energie, de proteïnes worden gebruikt om onze spieren op te bouwen en te herstellen en de vezels dienen om ons verteringssysteem op punt te houden. Maar sinds de invoer van genetisch gemanipuleerde granen zijn de toleranties tegen gluten sterk gestegen. De reakties die gluten veroorzaken zijn sterk gerelateerd aan de reaktie op morfine. Om te begrijpen hoe we Coeliakie patiënten kunnen genezen, wat een groot woord is, of kunnen ondersteunen is het belangrijk om het volgende te weten. Twee proteïnen treft men aan in gluten, gliandine en gluteine. Gluteine en Gliadine zijn glycoproteïnen en vormen samen het eiwit gluten. Zij geven de voeding meer smaak maar veroorzaken ook de problemen. Mensen met glutenproblemen kunnen in twee categorieën worden opgedeeld.

De eerste is een auto-immuunziekte met een genetische component. Eenmaal er gluten in de dunne darm komen, ziet het lichaam dit als gevaarlijk en begint met het produceren van antigenen die T-Killercellen produceren. Dat leidt uiteindelijk tot de afbraak van de darmflora en leidt tot een te hoge doorlaatbaarheid van de darmen. Er is anderzijds glutenintolerantie die niet gerelateerd is met het immuunsysteem. Als de darmflora beschadigd is door candida, medicijnen, slechte eetgewoonten, milieuverontreiniging of stress dan ontstaat er ook glutenintolerantie. De symptomen zijn gelijkaardig. Glutenvrij eten lijkt voor deze personen de enige oplossing. De ene persoon geeft kleine reacties en de andere ligt zwaar ziek in bed. Maar mensen met een glutenvrij dieet kunnen getuigen dat dit een constante 'uitdaging' is. Op lange termijn is zoveel mogelijk glutenvrij eten voor iedereen de boodschap. Want als je het krijgt, moet je veel meer opletten wat je eet. Voorkomen is beter dan genezen.

Is het dan wel te genezen? Voorlopig moeten we nee zeggen. Mààr je kan je overgevoeligheid serieus inperken. Het enzym DPP-IV of Dipeptyl-peptidase IV breekt de glutenenzymen af via hun proteolytische werkzaamheid. Amylase laat toe om koolhydraten volledig af te breken. DPP-IV zorgt niet dat je geneest, maar het zorgt wel voor een vangnet en ondersteunt je als je uit eten gaat met mogelijk gluten in het eten. Het is ons niet bekend of er in België reeds supplementen met DPP-IV te verkrijgen zijn.

Leed inperken met supplementen

Aan de andere kant kan je glutenintolerantie behoorlijk indijken met extra supplementen zoals supplimeert digestive enzymes (mannavital en Udo's Choice), Aloë Vera, zink en de amino-acid-l-glutamine. Neem elke dag goed opneembare multivitaminen en mineralen zoals bijvoorbeeld de vloeibare vitaminen van Nataos), vitamine E en een goed probioticum met miljarden 'beestjes' (Udo's Choice) zijn extra aan te bevelen. Extra groene kruidenthee (Biovita) én anderhalf liter water per dag. Gebruik de goede vetten zoals hoogwaardige koudgeperste oliën voor slaatjes en kokosvet (Nataos www.ojibwa.be) of rode palmolie van Amanprana voor het bakken en braden. Per dag kunt u twee keer een papje of shake gebruiken op basis van eiwitpoeder (Whey Protein 90 van Mannavital bij voorkeur). Weipoeder bevat stoffen die zowel de gezondheid van het darmepitheel herstellen en de werking van de ontgiftingsenzymen stimuleren.