Bliss

Het grote, geheime wapen van bijen heet propolis. De Griekse woorden 'pro' (ter bescherming van) en 'polis' (burcht of vesting) geven een duidelijke hint hoe bijenvolken zich al miljoenen jaren weten te beschermen tegen allerlei ziekten en ongewenste indringers. De meeste imkers beschouwen het kleverige, mysterieuze goedje, waarmee bijen alle gaten en kieren hermetisch dichtklitten, als heel lastig. Dat propolis ook een geneeskrachtige werking bezit, wordt is lang onderkend. In de volksgeneeskunde is het eeuwenlang een remedie tegen kwalen, variërend van verkoudheid tot reuma en slecht genezende wonden. Deze uiteenlopende toepassingen dankt propolis aan haar veelzijdige samenstelling.

Propolis als bijenwapen

Verse propolis is een kleverige, geel,- of roodbruine harsachtige substantie, die met veel moeite door bijen van knoppen, bladeren, of de schors van diverse bomen, bij voorkeur van populieren en berken, wordt gehaald. Wanneer er binnen het vliegbereik van een bijenpopulatie, die ongeveer vier kilometer bedraagt, geen populier of berk te bekennen is, nemen ze hun toevlucht tot andere bomen zoals wilg, eik, els, kastanje, hazelaar, (balsem)spar of jeneverbes. Voor bijen is propolis van levensbelang, en niet enkel om alle gaten, kieren én vliegopening van hun kast in de winter perfect te isoleren. Soms waagt een hongerige muis ook eens een gokje in een bijenkast. Meestal overleeft het onfortuinlijke knaagdier dat niet, maar de bijen kunnen het lekgestoken kadavertje vervolgens niet de kast uitslepen. Door de muis met een laagje propolis te bedekken, wordt deze als het ware gemummificeerd.

Propolis is méér dan hars

Vroeger ging men ervan uit dat de door bijen verzamelde harsen hetzelfde waren als propolis. Dat is niet juist. Propolis ontstaat pas onder invloed van het kauwen en het toevoegen van bijenspeeksel aan het basismateriaal (hars), waardoor ook nog andere stoffen ontstaan. Moderne, chemische analysemethoden maken het mogelijk om verschillende boomharsen te analyseren. Hierin zijn veel stoffen ontdekt, die een natuurlijke werking tegen ziektekiemen blijken te bezitten, zoals flavonoïden. Ze beschermen de boom tegen het binnendringen van verschillende ziekten. Bijenmaken hier dankbaar gebruik van en weten instinctief dié bomen te vinden, waarvan de hars voor hen het meest geschikt is. Zo blijkt de hars van de knoppen van de paardekastanje sterke, bacteriedodende eigenschappen te hebben. Toch gebruiken bijen déze hars nauwelijks, omdat het in vergelijking met populierenhars te kleverig is.

Complexe samenstelling

Propolis is een complexe substantie van diverse natuurlijke stoffen, waaronder harsen (55%), was (30%), etherische oliën (10%), pollen (5%) en sporen van vitaminen en mineralen. Wanneer propolis in een sterk geconcentreerde, alcoholische oplosssing wordt gedaan, lost een groot deel ervan op (balsem), terwijl de onoplosbare was naar de bodem zakt. Propolisbalsem, ook wel propolisextract of tinctuur genoemd, bevat etherische oliën, flavonoïden, lipoïden, eiwitten, suikers, vitaminen en mineralen. Van de door bijen uit bomen en planten gehaalde aromatische verbindingen, zijn meer dan dertig in propolis aangetroffen. Kaneelzuur en vanilline zijn een paar van deze aromatische stoffen en ze worden al lang gebruikt als geurstof. Er zijn acht aromatische verbindingen in propolis die goed tegen bacterieën en schimmels werken, waaronder benzoëzuur, caffeïnezuur en sorbinezuur. De geneeskrachtige werking van propolis is echter voor het grootste deel te danken aan de flavonoïden. Hun eigenschappen zijn al vele malen in laboratoria door diverse wetenschappers, zoals de Rus Propovko en de Duitser Schneideweind, onderzocht en aangetoond. Daarbij werd ook duidelijk dat de verschillende bestanddelen niet afzonderlijk werkzaam zijn, maar vaak elkaars werking versterken.

Eigenschappen

Door zijn gevarieerdheid aan actieve stoffen, bezit propolis een breed scala aan eigenschappen. Propolis heeft daardoor invloed op ziekten die ogenschijnlijk niets met elkaar te maken hebben. Even de belangrijkste werkingen op een rijtje: antibacteriële werking, doordat het bacterieën doodt, dan wel hun groei afremt, anti-virale werking door groeiremming van virussen. Remt ook de schimmelgroei, versterkt de werking van antibiotica, remt onstekingsreacties, slagaderverkalking en trombose, is anti-allergisch, werkt tegen pijn en jeuk, werkt anti-reuamatisch... Resistentievorming van bacterieën tegen propolis is bovendien niet bekend. Daarin heeft propolis een groot voordeel ten opzichte van antibiotica. Sterker nog: bacterieën die resistent waren geworden voor bepaalde anitbiotica, bleven wél gevoelig voor een behandeling met propolis. Donkere wolken boven bijenkast Enkel bijen produceren propolis. Daarnaast hebben deze wollige insecten een nog belangrijkere taak; het bevruchten van bomen, planten en bloemen, waardoor deze zich kunnen voortplanten. Weinig mensen realiseren zich dat zonder bijen de wereld afsterft. Op veel plaatsen in de wereld is hun aantal echter reeds gehalveerd. De oorzaak heeft zijn grond in het gebruik van pesticiden, waar bijen heel gevoelig voor zijn, elektrosmog en aan de opwarming van het klimaat, waardoor de parasiet 'Varoa Destructor' betere overlevingskansen heeft en zich in een kast kan nestelen, waardoor in enkele dagen een heel bijenvolk kan sterven. Imkers gebruiken hier mierenzuur tegen. Kunstmatig bijenvolken kweken kàn, maar is niet ideaal. 

Foto's

•