Eiwitten vormen de basis

Eiwitten of proteinen vormen de belangrijkste bouwstenen van ons lichaam en zijn essentieel voor de groei en het onderhoud van weefsels. In bijna alle biologische processen spelen ze een belangrijke rol. De hemoglobine die zuurstof naar onze weefsels brengt, de insuline die de suikerspiegel in ons bloed helpt controleren, de antilichaampjes die infecties tegengaan, de actine en myosine die ervoor zorgen dat onze spieren kunnen samentrekken, het collageen dat onze pezen en ligamenten (en zelfs een stuk van onze beenderen) vormt, of neurotransmitters zoals serotonine: het zijn allemaal eiwitten.

Eiwitten bestaan uit kleinere deeltjes, aminozuren genaamd, waarvan er zo'n 23 verschillende zijn. De meeste daarvan kan ons lichaam zelf aanmaken. Negen van deze 23 aminozuren worden essentiele aminozuren genoemd, omdat ons lichaam ze niet in de nodige hoeveelheid, of aan de gewenste snelheid produceert. Bijgevolg moeten we ze via onze voeding opnemen. Eiwitten zitten behalve in dierlijke producten zoals vlees, eieren en zuivelproducten ook in bonen, zaden, noten en rijst. Steun voor eiwitrijke dieten komt allereerst van de eetgewoonten van onze jagende en verzamelende voorouders. Dierlijke producten en vis domineerden hun dieet, en de meeste koolhydraten kwamen van groenten, fruit en peulvruchten in plaats van granen. Granen werden pas een belangrijk deel van ons dieet toen zo'n 50.000 jaar geleden de landbouw in opgang kwam.

Een dieet met veel groenten en fruit is niet koolhydraatarm en waarschijnlijk kregen onze voorouders veel meer vitamines, mineralen, vezels en antioxidanten binnen dan wij vandaag de dag. Recenter onderzoek steunt nu ook de rol van eiwitten bij een gezond gewicht. Er is aangetoond dat eiwitten van alle drie de macronutriënten het meest verzadigen. Met andere woorden: als je bij iedere maaltijd iets eet wat eiwitrijk is, voel je je langer vol en verzadigd, waardoor je stopt met eten. Een van de redenen hiervoor is dat eiwitten het legen van de maag vertragen. Dit in tegenstelling tot een koolhydraatrijke/vetarme maaltijd die vaak snel wordt verteerd, waardoor je net zo snel weer honger hebt.

Ten tweede verbruiken eiwitten de meeste energie in het stofwisselingsproces wat betekent dat ze minder snel als vet worden opgeslagen. Eiwitrijk voedsel wordt ook beschouwd als het lekkere onderdeel van de maaltijd - je bestelt in een restaurant meestal de biefstuk, vis of kip en niet de aardappelen of de rijst.

Ten slotte vermijd je overconsumptie van koolhydraten, eiwitten en vetten als je ze iedere maaltijd evenwichtig eet. Je zorgt dan tegelijkertijd voor een goede inname van alle voedingsstoffen. We kunnen profijt hebben van een klein beetje extra eiwitten zonder daarvoor kwalitatief goede koolhydraten op te offeren of zonder dat we te veel van de verkeerde soort vet eten. Het gezondste dieet is een dieet dat kwalitatief goede eiwitten bevat naast koolhydraten en vetten van goede kwaliteit. Vlees, gevogelte, vis, melkproducten en eieren bevatten alle essentiele aminozuren en worden daarom soms eiwitten met hoge biologische waarde (BW) genoemd.

Plantaardige eiwitten bevatten daarentegen vaak weinig of niets van minstens een van de essentiële aminozuren en worden soms eiwitten met lage biologische waarde genoemd. Dit etiket is echter een beetje oneerlijk, omdat het niet moeilijk is om al je aminozuren uit plantaardig voedsel te krijgen. Het betekent gewoon dat je voedsel moet combineren om de aanvullende eiwitten binnen te krijgen. Zo zullen vegetariërs bijvoorbeeld graag kiezen voor combinaties als rijst & bonen, ontbijtgranen & melk, pitabrood & falafel of curry van couscous & kikkererwten.

De eerste keer dat de term proteïne, wat 'van eerste orde, belangrijkste' betekent werd gebruikt, was in een brief van Jöns Jacob Berzelius aan Gerhardus Johannes Mulder op 10 juli 1838: "Ik stel de naam 'proteïne' voor, voor het organisch oxide van fibrine en albumine, hetwelk ik zou afleiden van het Griekse woord 'protos', omdat het de primitieve substantie of hoofdbestanddeel van dierlijke voeding lijkt te zijn."