Koen Van Mechelen

De Vlaamse kunstenaar Koen Van Mechelen is alles behalve gewoon. Zo lopen In zijn grote achtertuin in Meeuwen-Gruitrode enkele lama's rond en staan vele zelfgebouwde kippenhokken met de meest uiteenlopende kippensoorten, wat een gekakel van jewelste oplevert. De kip en alles wat daarbij hoort, vormen al sinds 15 jaar het hoofdonderwerp én het materiaal van zijn sculpturen, schilderijen, glasobjecten en installaties. Dit doorlopende project The Cosmopolitan Chicken Project genaamd, handelt over de noodzaak om te kruisen, om te voorkomen dat de evolutie stopt en degeneratie en inteelt beginnen. Door kippenrassen van over de hele wereld met elkaar te kruisen, hoopt hij tot de 'superbastaard' te komen. In zijn keuken, mét zicht op de kippen, lukt het deze authentieke filosoof-kunstenaar annex Homo Universalis om de wereld aan de hand van één enkel ei te verklaren. De kip en het ei als metafoor.

Wat doen die lama's hier in je tuin?

"Die zijn bedoeld voor een project dat al lang in ontwikkeling is, maar nog niet op punt staat. Er zit eventueel een kruisingsproject in. De lama heeft een heel sterk immuniteitsstelsel. Dat zijn convertoren en het 'probleem' is dat die op een ander spoor lopen dan de mens. De eiwitstrengen van een kip lopen wel gelijk met die van een mens. Als je dus op de een of andere manier de eiwitstrengen van een lama in een kip zou kunnen planten, zou dat hele interessante mogelijkheden kunnen opleveren bij degeneratieziekten. Ik bekijk dat echter filosofisch en niet zozeer wetenschappelijk. Een lama is een droombeeld van mij. Ik vind dat prachtdieren. Net als bij kippen, had ik daar ook bij lama's al vanuit mijn jeugd een band mee. Ik ga er vanuit dat er een relatie is, want anders zou ik niet met beiden zo een sterke band hebben. Ik ben vooral geinteresseerd in de mogelijke relatie tussen lama's en mijn kippenproject. Ik ben geen wetenschapper en daarom wil ik er ook niet teveel over zeggen. Mijn fascinatie zit altijd in het feit, dat de dingen niet voor niets zijn. Het leven zit vol signalen, die ik oppik en waar ik mee verder ga."

Begrijpt men in Afrika of India ook het idee achter jouw kippenproject?

"De tentoonstellingen hebben gestaan in Azie, in de Arabische landen, in Amerika, China... Er is zelfs een interesse vanuit Marokko. Dus die beeldtaal wordt wel begrepen, ook omdat de kip een heel mondiaal dier is en het meest gedomesticeerd. India en Nepal zijn de bakermat van de kip, waarvan de domesticatie zo'n 7500 jaar geleden is begonnen. De mens heeft een kader, een frame rond het dier gemaakt, waardoor de intentie van het dier veranderde. Zo produceerde de oorspronkelijke kip misschien 12 tot 20 eitjes per jaar en nu honderden. Van een monogaam dier is het veranderd naar polygaam. Men is later in Europa rassen gaan creeren. Een ras is een denkbeeld van de mens. Er worden standaardnormen gecreerd. De poulet de Brais uit Frankrijk bv is rood in de kop, wit in het lijf en blauw in de poten, oftewel de kleuren van de Franse vlag. De kip interesseert mij omwille van wat de mens ermee gedaan heeft. De norm bestaat natuurlijk niet. Structuren zijn altijd in beweging. Vandaar dat ik het oeroude kruisingsbegrip naar boven haal. Doordat er gekruist wordt, krijg je een soort ras. Maar dan? Dan wil men het ras gaan bewaren. En dan stopt men het hele bewegings- en evolutie proces. Dan begint de hele lijnenteelt en dan de inteelt. En inteelt gaat over degeneratie. Als je wilt dat alles beweegt, dan moet je alles met elkaar kruisen. Zelfs al wil je een bepaalde stamlijn hebben, dan nog moet je kruisen. Dus de opdracht is eigenlijk: breek uit je frame of kooi en houd de evolutie gaande."

"Echte kunst moet gevaarlijk zijn." zei je ooit. Waar zit het bij jouw werk?

"In de confrontatie met onszelf. Het project legt dingen bloot. Goede kunst heeft dat, anders is het show. Ik vind het ook niet zo belangrijk dat mijn naam overal opstaat. Autonomie bestaat niet. Daarom draait het ook in 'Cosmopolitan Chicken': het een bindt zich aan het andere om iets anders te worden. Continu heb je daarin vooruitgang door de wisselwerking. Ik denk dat een van de grootste geheimen van ons leven de dualiteit of polariteit is. Eigenlijk heb ik het voortdurend over twee elementen die op de een of andere manier moeten versmelten om iets nieuws voort te brengen. Onze hersenpan is opgedeeld in twee helften. Onze linkerhelft dirigeert onze rechterhelft en andersom. Als ik het zelf had bedacht, zou ik de linkerhelft de linkerkant laten dirigeren en de rechterhelft de rechterkant. Het wonderbaarlijke is dat alles in een kruisbeweging gaat. Alles gaat van de ene impuls van de ene kant naar de andere impuls aan de andere kant. Dat vind ik op zich heel merkwaardig. Daar bevindt zich dus al de eerste scheiding, die in jezelf zit. Dan, als je je wilt voortplanten, moet je eerst iets anders gaan zoeken om je mee voort te planten. Organismen die zichzelf kunnen voortplanten zijn dan weer onderhevig aan het licht. Kortom: het samenbrengen van twee compnenten creeert de dingen."

Waar haal je al die info over kippen?

"Alles gebeurt door de schijnbare toevalligheid. Ik leef op een soort intuitie en dan komen de dingen naar je toe waaien. Ik heb zeer intuitief alle rassen gekozen. Zo ook bijv de Uilebaard. Op zicht. Terwijl ik op zoek ben naar de verschillende rassen, kom ik in contact met kippenkwekers, die die soorten hebben. Zij weten mij dan te vertellen dat de Uilebaard het oudste ras is en dat Jan Steen die al schilderde. De Red Cap had ik geselecteerd, omdat ik die intuitief er typisch 'Engels' uit vond zien. Vervolgens kom ik erachter dat zij bijna niet te krijgen zijn, bijna uitgestorven en aan inteelt onderhevig. Dan begrijp ik ook plots waarom ik die soort gekozen had. Vanuit het protectionisme van Groot-Brittanie, dat de grenzen sluit om dierentransporten te weren. Een dergelijke onvruchtbare hen zette ik dan bij een van mijn eerste kruisingen, waardoor de vruchtbaarheid terugkwam. Op het moment dat ik daarmee bezig was, was er een hele discussie over de Europese Unie, waarin Engeland niet mee participeerde. De volgende dag stond het op de cover van de Times: dat deze kippenkruising nog beter was dan de Europese Unie, omdat Engeland, Frankrijk en Belgie hier wel een vruchtbaar verbond opleverden; Ik luister dus naar het appel van de kip. Die brengt mij tot de plaats waar ik met heel mijn verhaal moet zijn."

Waarom ben je geen wetenschapper, schrijver of activist geworden?

"Ik denk visueel, beeldend. Als ik kijk naar iemand, dan 'lees'ik wat iemand aan het vertellen is. Ik hoor soms bijna niet wat er gezegd wordt. Alles wat gezegd wordt, is maar een uitdrukking van iets wat je misschien niet wilt zeggen. Wij hebben in onze maatschappij een soort norm opgesteld, die bepaalt dat iedereen zich maar moet uitdrukken in taal. Maar er is maar een heel klein percentage van mensen, die zich vereenzelfigen met hetgeen ze zeggen."

Je timmerde al vanaf je vijfde broedkasten in elkaar?

"Ja, dat is eigenlijk een heel mooi verhaal, waar ik nog maar recent achtergekomen ben. De plaatselijke bakker bracht op een bepaald moment in een broodzak vier kuikens mee. Nu moet je weten dat ik twaalf jaar in de keuken gestaan heb en patissier geworden; ben. Dat was tussen mijn 20e en 32e jaar. Die bakker heeft toen met die broodzak mijn hele toekomst bepaald. Hij was naar ons huis gekomen, omdat wij een tuin hadden en een voliere met vogeltjes. Ik was heel blij met die kuikentjes en heb toen een broedkast gekregen van mijn ouders. En zo begon het verhaal van de kippen."

Was je ook creatief bezig?

"Ik was wel altijd aan het tekenen en ik deed de avondacademie. Mijn ouders stimuleerden mij niet om de kunstacademie te doen, maar wel om te tekenen. Dat is op zich vrij bizar, aangezien ze allebei een creatief beroep hebben. Ik ben ze vreemd genoeg ongelooflijk dankbaar, dat ik geen academie gedaan heb. Ik was anders nooit kippen gaan kweken als kunstenaar. Tenzij ik uit het framewerk gebroken was van de academie. Ik ben de keuken ingetrokken en heb als patissier geleerd hoe sterk een ei is, en hoe sterk aanwezig in veel gerechten; bijv als bindmiddel. Dat inspireerde mij in feite alleen nog meer om het kippenproject uit te bouwen. 90% van onze medicatie is ook gemaakt van eieren."

Vertel eens...

"De medicatie is begonnen bij slangen, bij reptielen, met hun gif. Daarna kwam men bij kippe-eieren, ook omwille van het beenstof, hoewel dat maar een klein percentage is van het ei dat gebruikt wordt. Bijv. voor het binden van verschillende stoffen. Maar los daarvan...iets dat zo sterk is en zo verweven is met onze cultuur, over de hele wereld... daar moet haast wel iets mee aan de hand zijn. In 2003 stond de kip ineens op de cover van het presigieuze tijdschrift Nature, met het bijschrift dat de kip de komende 50 tot 100 jaar misschien wel voor de grootste medische doorbraak gaat zorgen. Dat is de enige bevestiging die ik heb voor mijn denkbeeld en die ik al 15 jaar communiceer. Ik volg dus wel de wetenschappelijke sporen, maar laat die ook meteen weer los. Voor mij blijft de conclusie en de spanning van de kunst daarin belangrijk. Als ik mij ga begeven in de verdieping van het andere, verlies ik de lijn waarop ik de inspiratie moet brengen. En die is mij gegeven en ik houd me alleen bezig met dat wat mij gegeven is. Als op het einde van de rit blijkt dat ik een wetenschapper ben, dan komt er wel een signaal. Het project loopt op een lijn. De oerkip leeft op de grens van de bewoonde wereld en de jungle. De kunstenaar doet dat ook. Maar het is die lijn die de inspiratie geeft aan de verschillende velden. Die velden staan aan de zijkant en als die velden vinden dat ze moeten kruisen op een bepaald punt, dan zal ik op dat punt iets doen wat op mijn lijn past en 'zij' zullen iets doen, wat op hun lijn past. En zo kun je natuurlijk sporen trekken naast elkaar. Dat is het hele patroon van onze samenleving, dat een groot raster is. De horizontale lijn is de lijn waarop de manipulatie gebeurt. Hier heb je twee mogelijkheden. Ofwel ga je het consumeren en dan blijf je horizontaal, ofwel ga je het laten muteren en transformeren en dan zit je op de verticale lijn. Bij zo'n verticale lijn, ontwikkelt zich terug een horizontale lijn en dan heb je weer de keuze voor manipulatie of mutatie/transformatie. In die manipulatie zit heel veel pijn, want consumptie brengt je terug tot terugval/degeneratie. Op de horizontale lijn worden dingen 'gebruikt', op de verticale lijn werken dingen constructief. Je kunt daar bijna niets 'opgebruiken'. Enkel op het kruispunt kan even iets gedaan worden, waardoor je weer de sprong kunt maken. Dat heeft te maken met je openstellen voor wat er is. Je moet de energie kunnen blijven herkennen en associaties maken en afwegen wat je nu moet doen. Je kunt ook springen in de associaties en terechtkomen in een complete valkuil. Niet alle info is bedoeld voor jouw leven. Je moet kunnen herkennen wat voor jou bedoeld is en wat niet. Dat proces is bij mij reeds voltrokken."

Waar denk jij aan bij het begrip puurheid?

"Besef van je onzuiver- of onwetendheid. Denken dat je opgebouwd bent uit allerlei elementen die beseffen dat je vol met ingredienten zit, die tegen je aan het praten zijn. Het zijn die verschillende lagen die maken dat jij jij bent."

Vind jij jezelf eerlijk?

"Ja, ik denk het wel. Als ik zelf iets zou zeggen dat niet waar is, dan kun je via het kunstwerk lezen hoe het eigenlijk zit. Dat is mijn taal. Ik vind eerlijkheid heel belangrijk. Bij mijn weten ben ik eerlijk, want er zit niets in mijn hoofd dat me achtervolgt daarover. Als ik tegen mijn eigen spelregels inga, dan achtervolgt het mij. Dat is niet het geval. Ik heb niets recht te trekken. Ik maak geen compromissen."

Ga je in je werk/ relaties tot op het bot?

"Ja, ik ga tot het uiterste voor mezelf. Ik heb wel geleerd dat ik de last niet bij derden wil leggen. Dat heb ik geleerd in mijn keukenperiode, toen ik probeerde om iedereen op diezelfde lijn te krijgen. De kunst laat meer ruimte voor discussie. Ik heb mij volledig losgemaakt van kritiek."

Ben jij bezig met biologische voeding of fairtrade...?

"Nee, ik ben daar niet doelbewust mee bezig. Ik ben wel bewust bezig met de positie van de mens t.a.v. de natuur. Als onderdeel van de natuur in plaats van als middelpunt. De natuur is altijd sterker dan onszelf. De natuur kiest altijd zijn weg om te overleven. Zelfs in de hele problematiek om de natuur te beschermen, lijkt het alsof wij de positie kiezen die de natuur zou moeten innemen. Maar het zit heel anders. Als wij onze 'contracten' met andere organismes niet maken, dan zullen wij niet overleven. Daarom is het belangrijk om collectief die contracten te maken en niet individueel. We moeten niet enkel vanuit onszelf denken. Het uitgangspunt moet zijn: de natuur overleeft, hoe dan ook. Dus moeten we collectief beslissen om de natuur te respecteren in de overeenkomst tot alle organismen die leven in de natuur. De gedachte vanuit onszelf is enkel een machtsgedachte, die zegt dat wij 'iets moeten doen met de natuur'. Dat is een volstrekt verkeerde gedachte. Dat wij de natuur kunnen kapotmaken. De natuur kan ons kapotmaken. Het is wij en de natuur. Als je in je hoofd de klik en de 'andersom-beweging' maakt, dan gaan we veel collectiever denken over het beschermen van de natuur. Nu zeggen we: "de natuur is in gevaar." De omgekeerde gedachte zegt:"Wij zijn in gevaar." Als we dat beseffen, krijgen we weer terug het gevoel van nederheid en verbondenheid in plaats van macht. In een maatschappij waar geconsumeerd wordt, maak je je comfort en je veiligheid en creeer je een valkuil. Daarin verlies je je in de illusie dat je je kunt afschermen. Als het morgen regent, dan heb ik een dak, als er morgen een giftige stof vrijkomt, dan kruip ik in mijn kelder. Dat is een redenering vanuit afscheiding. Ik pleit voor andersom denken."

Hoe bereik je 'de mensen' en 'de gemeenschap'?

"Door intentie en de de verbintenis te maken. Door weer grote 'denktanks' te gaan organiseren, waarbij filosofen, kunstenaars, politiekers en ondernemers aan een grote tafel zitten en visionaire beelden proberen te scheppen. Daarmee kun je dan het collectief inspireren, wanneer je die beelden laat samensmelten. Ik had recent een gesprek met een gen-specialist, die vertelde dat hij in zijn jeugd gered werd door eieren. Hij leed aan geelzucht en de dokter had hem een recept voor een mengsel gegeven van eigeel en saffraan, wat absoluut niet evidentwas. Hij genas inderdaad. De redenering was, dat je het gelike met het gelijke moest bestrijden, zoals bij de homeopathie. In dit geval: geel met geel. Als een principe van een maatschappij assembleert, dan moet je ook de oplossing in een assemblage zoeken. Het principe van vaccinatie. Ik ben bovendien van mening dat fictie bestaat. Elke mogelijke gedachte of idee dat bedacht kan worden, kan ook bestaan. Dus ik pleit voor 'denktanks', die ideeën bedenken die nog niet eerder bestonden."

Dokters: regulier of alternatief?

"Regulier, maar ik ben niet vaak ziek. Ik heb wel lang in een soort paniek geleefd rondom ziekte. Dat hing samen met tormentatie, maar daar ben ik va bevrijd. Dat heeft te maken met je weg. Ik ga naar een reguliere arts, omdat daar mijn meeste vrienden zitten. Ik geloof wel in de versmelting van de klassieke en de andere geneeskunsten."

Welke waarden wil je meegeven?

"Dat we ons onderscheiden van het regenledig dier, doordat we in staat zijn om de ander te helpen. Ik zou graag willen dat mijn kinderen bewust zouden leven. Je moet er niet vanuit gaan dat de natuur verkeerd in elkaar zit en dat wij dat dus moeten corrigeren. Ik zou ook wensen dat het kind het 'omgekeerd' zou bekijken. Dus als iemand iets zegt, dat je het dan kunt 'spiegelen'. Ik zou overigens niet willen dat mijn kind denkt zoals ik. Misschien heb ik er daarom geen. Het is bijna onvermijdelijkdat je een situatie schept, waarbinnen het kind zich niet volledig vrij voelt."

Wie zijn jouw helden?

"Picasso is mijn absolute held. Evenals Einsteijn, Buys, Warhol, Newton, Anish Kapoor... Volgens mij hebben deze mensen met elkaar gemeen dat ze 'globaal' kunnen denken over onze maatschappij. Ze hadden een extra zintuig dat de wereld anders doet denken. Ze hebben een generatie veranderd."

Lijk jij meer op je moeder of je vader?

"Ik ben een absolute kruising tussen beide ouders en onderschat ook niet de invloed van de grootouders. Ik heb er een 'soepke' van gemaakt. Mijn grootmoeder was een zeer goede kok, mijn grootvader een beenhouwer, mijn moeder modeontwerper en mijn vader is kunstenaar. Het zijn deze ingrediënten, met name van de familie langs moeders kant, waarmee ik veel gelijkenissen zie. Qua karakter? Mijn moeder kan makkelijker over dingen heenstappen en dat kan ik ook. Mijn vader is een enorm goed mens. Hij kan zeggen: "ik moet voor mijn vier kinderen zorgen en daarom kan dit of dat niet." Ik ben meer een 'recht-door' mens. Ik zorg dat ik maak, wat ik te maken heb."

Wie of wat ergert je het meest?

"Dat wij globaal niet inzien dat wij eigenlijk maar mens zijn en een optelsom van dingen. Er zijn drie 'regels': Als je zegt dat iemand fout is, wilt dat zeggen dat je wilt evolueren. Als je zegt:"ik ben fout", dan is je evolutie in gang gezet en als je kunt zeggen:" eigenlijk is niemand fout", dan is de evolutie voltrokken. Dus als men met vliegtuigen in torens begint te vliegen, dan is dat een sollicitatie naar evolutie. Wij kunnen hier dus zeggen dat men aan de andere kant van de wereld de wens heeft om te evolueren. Hoe kunnen wij dat in gang zetten? Vanuit politiek standpunt wordt er alleen strategisch gekeken. Maar je moet kijken naar wat er gebeurt en waarom. Dingen gebeuren bv uit frustratie. Er zijn altijd verschillende belangen, maar die kunnen veel vertellen. We mogen ons niet vergissen in de redenering dat bepaalde dingen niet samen kunnen gaan, zoals bv economie, politiek, spiritualiteit en kunst. Mijn werk heeft òòk een economische weerslag. En ook al ben ik normaal niet met economie bezig, toch zou ik een lezing kunnen geven over de economie van morgen, vanuit mijn werk gezien."

Wat waardeer je in een vrouw?

"Wereldsheid. Het vermogen om vanuit een groter geheel te kunnen denken."

En welke eigenschap in een man?

"Het vermogen om los te kunnen laten."

Je belangrijkste levenskeuze?

"Om op vijf-jarige leeftijd vier kuikens van de bakker als gift te aanvaarden."

Wat is je grootste angst?

"Sterven voor de voltooiïng. Voor het verwezenlijken van het aanwezige potentieel."

Ooit een mystieke ervaring gehad?

"Ja, dat was op 19 september 1999. van het één op het andere moment was er een heleboel elektriciteit in mijn lichaam en mijn hoofd. Er kwam een soort doorbraak, waarin ik al mijn ballast kwijtraakte. Ik wist dat ik kunstenaar geworden was. Ik had het gevoel wedergeboren te zijn en maakte in één nacht een heleboel tekeningen en schilderijen."

Wat is je politieke kleur?

"Die heb ik niet echt. Ik heb niet het gevoel dat er sprake is van verschillende politieke kleuren. Voor mij is alles het centrum."

Van wie heb je het meest geleerd?

Van mijn vader, want die is filosofisch ingesteld en heeft mij geleerd om dòòr te denken."

Wat vind je van monogamie?

"Ik geloof meer in seriële monogamie, waarbij je trouw bent in de geest en fysiek, tot het punt waarop het niet meer gaat."

Wanneer ben je het gelukkigst?

"Als ik voel dat het gelukt is om het 'absolute' neer te zetten in een werk. Dan ben ik bevrijd."

Wat vond je van het interview?

"Dit interview gaat in op de fragiliteit van iemand zijn staat en over het globale mens-zijn. Dat er hiaten zitten tussen wat je doet en hetgeen je zegt. In dit soort interviews kun je niet liegen."