David Dewulf

David Dewulf is arts en de auteur van diverse mindfulnessboeken en oprichter van I AM (Instituut voor Aandacht en Mindfulness). Hij coördineert tevens de werking van I AM en nieuwe initiatieven zoals mindfulness voor jongeren en de opleidingen. David werkt samen met de universiteit Gent en met KU Leuven voor wetenschappelijk onderzoek.

Hoe ben je er eigenlijk toe gekomen om met mindfulness te beginnen? Want u was oorspronkelijk arts?

"Ik heb inderdaad eerst geneeskunde gestudeerd. Maar ik had al interesse in meditatie nog voordat ik startte met geneeskunde. Dat was in de vroege jaren '80, toen meditiatie hier nog relatief onbekend was. In de weinige contacten die ik toen had met meditatie, vond ik dat er daar iets heel sereen mee was. 'Iets' wat je niet zo maar vindt in het dagdagelijkse, drukke leven. Natuurlijk kun je geen 'meditatie' studeren. Dus ook al had ik het gevoel dat dit iets belangrijks was voor mij, leek het mij goed om te beginnen met een stevige basis in de vorm van een studie geneeskunde. Want je kunt veel vertellen, maar ik vind het ook belangrijk dat informatie gegrond is, geworteld in de realiteit. Het begrip 'Mindfulness' bestond nog niet in Vlaanderen en ik kende het zelf ook nog niet. Ik heb toen na mijn studie de wereld rondgereisd. Gedurende verschillende jaren heb ik heel veel tradities bestudeerd. De Taoïstische traditie waarvoor ik onder andere naar China ben geweest. Ook ben ik in India geweest, waar ik in aanraking kwam met Ayurveda. Antroposofie kwam op mijn pad in Zwitserland. Ik reisde door meer dan tien landen. Tot ik voor mezelf de grote vraag stelde die we ons allemaal eens zouden moeten stellen: "Wat doe ik nu met mijn leven? Wat lijkt mij nu het meest zinvol?" Dat was een heel moeilijke vraag op dat moment, omdat ik heel veel interessante dingen geleerd had. Maar de volgende vraag die ik mezelf stelde was: "Wat heeft mij het meest veranderd?" Voor mij bleek dat mindfulness te zijn."

Bestond dat al, eind jaren '80, begin jaren '90?

"Als begrip bestond mindfullness zeker nog niet. Er waren al een paar mensen die iets 'mindfulness-gerelateerd' deden. Maar het werd niet zo genoemd. Er was toen ook niet de wetenschappelijk, gevalideerde vorm. Er bestaan verschillende vormen van mindfulness. Het is eigenlijk pas in het jaar 2000 dat mindfulness doorbrak in de wetenschappelijke wereld. Mindfulness bestaat echter al heel lang en is al 2500 jaar oud. In 1979 introduceerde Jon Kabat-Zinn, van de Universiteit van Massachusetts, in Amerika, de term mindfulness in een ziekenhuis. Hij was in het Oosten geweest en had het daar geleerd. Heel veel mensen kampten met chronische pijn en wisten niet wat ze moeten doen. Medicatie hielp niets. Deze man ontwikkelde vervolgens een training, die uitmondde in het Mindfulness Based Stress Reduction programma (MBSR). Dat bleek een groot succes te zijn, waardoor het ook naar Europa overwaaide. In Europa waren er zo heel kleine haardjes waar het toegepast werd, maar het bleef lang een beetje een exotisch begrip."

Esoterisch?

"Ik zou niet onmiddellijk zeggen esoterisch. De mensen wisten gewoon nog niet wat ze zich bij een term als 'mindfulness' moesten voorstellen. Nadat ik de wereld rond gereisd had, vertrok ik naar Amerika, omdat ik ontdekt had dat er zoiets bestond als 'Mind-Body-Medicine'. In het gerenommeerde Harvard Teaching Hospital worden Mind-Body-Medicine groepen onderwezen. Mind-body-Medicine wordt gegeven aan mensen die allerhande klachten hebben, pijnklachten, hartklachten... Daar zit ook een stukje mindfulness in. Ik ben daar naartoe gegaan en een jaar lang training gevolgd, omdat ik wetenschappelijk validatie wou van wat ik geleerd had. Tegelijkertijd volgde ik ook de mindfulness training, die op twee uur rijden daarvandaan was. Rond datzelfde moment in het jaar 2000, ontstond er op basis van dat eerste programma MBSR, een nieuw programma MBCT; Mindfulness Based Cognitive therapy. Dit programma werd ontwikkeld door de Engelse psychologen Segal, Feldman en Williams, die een aantal cognitieve en gedragsmatige technieken toevoegden aan het oorspronkelijke programma. Zij deden hiermee onderzoek naar depressie. Want dat is een reusachtig probleem in onze maatschappij. Ook naar jongeren toe. Door hun werk kwam er een doorbraak in de wetenschappelijke wereld. Zij konden, door middel van een gerandomiseerde, gecontroleerde studie, aantonen, dat je door het MBCT-programma te volgen, de helft minder kans hebt op het krijgen van een nieuwe depressie. Een dergelijke studie wordt een 'sterke studie' genoemd, omdat er met een controlegroep wordt gewerkt en alle mogelijke interferenties eruit gehaald worden. Met dat programma stapte ik in 2002 naar de universiteit van Gent. Daar heb ik via de afdeling psychiatrie zelf het MBCT programma kunnen opstarten en vrij snel daarna kwam er ook interesse van de overheid. Inge Vervotte vroeg om een drie-jarige replicatie (nieuw onderzoek) uit te voeren, zoals dat in Engeland en Canada was gebeurd, om te zien of dit ook werkte voor een 'Vlaamse populatie'. Mindfulness is open én kritisch; dat is de kunst. Ik heb meteen duidelijk gesteld dat ik het begrip 'mindfullness' wou behouden. De essentie van het begrip is moeilijk te vertalen. De populariteit van mindfulness is heel snel gegroeid. Er zijn alleen al in Vlaanderen zo'n 20 à 30 plaatsen waar mindfullness wordt aangeboden."

Is die bekendheid van mindfullness in België enkel jouw verdienste?

"Zo zou ik het niet willen stellen. Ik ging wel als eerste aan de slag met het wetenschappelijk onderbouwde MBCT programma en bracht het op de universiteit. In een vrij conservatief land als België was dat toch bijzonder, om zoiets als meditaite op een universiteit te introduceren. Ik heb ook heel lang aan een goede voorbereiding gewerkt, waardoor ik meteen krachtig kon starten. Er kwam al snel wat mediabelangstelling. En van het een kwam het ander."

Je hebt ook dokters, psychologen en psychiaters die hiermee werken?

"Ja, we hebben op het instituut IAM zo'n 20 medewerkers. De meesten zijn psychologen en twee dokters. Tegenwoordig is mindfulness zo populair dat alles nu mindfulness wordt genoemd. Iedereen mag natuurlijk wel het positieve ervan meenemen, maar het punt is dat de trainingen die tegenwoordig vaak worden aangeboden niet meer volgens dat wetenschappelijke programma is. Mindfulness is een meditatievorm. En je zult altijd voordelen hebben van mediteren. Maar als je bijvoorbeeld een depressie hebt, dan is het misschien niet verantwoord om alleen de mindfulness meditatie te volgen, wanneer het niet om het juiste programma gaat. Daarom heb ik ook het Mindfulness werkboek geschreven. Om te laten zien wat het volledige programma is en wat de diepte is, die in acht weken gebracht kan worden."

Wat is dus het verschil tussen het officiële Mindfulnessprogramma en dat wat her en der wordt aangeboden?

"Mindfulness op zich is een 'manier van aandacht geven' zonder oordelen. Als ik bijvoorbeeld emotioneel wordt, wat gebeurt er dan precies? Door middel van meditatie kun je daar dan rust inbrengen.

Het MBCT programma is gekoppeld aan 'psycho-educatie'. Daar zitten onder meer cognitieve elementen in, gedragstherapie en achtergrondinformatie over stresshantering, emotionele intelligentie en preventie van depressie. Je krijgt inzicht en je leert om te gaan met moeilijke momenten in je leven."

Hoe krijgen wij als westerse mens inzicht in onszelf?

"De westerse mens is geconditioneerd in méér, hoger en rapper. Eén van de vragen die je jezelf kunt stellen als je bijvoorbeeld gehaast bent is; hoe vriendelijk ben ik dan nog? Tegenover bekenden of tegen weggebruikers. Stel dat je bij een stoplicht komt en die springt op rood. Wat is je reactie? Irritatie, agressie? Dan is de volgende vraag: heb je ooit vastgesteld wat daardoor verandert? Wat wil je als mens? Wil je rust of wil je onrust? Als je je voor een rood stoplicht opjaagt, creëer je onrust voor jezelf. Dat doe je niet bewust, dat gaat vanzelf. Je reageert vanuit de automatische piloot. We leven bijna allemaal op de automatische piloot, die bijna geheel ons leven overneemt en ons dingen laat doen, waar we niet bewust voor kiezen. Waar we niet gelukkiger van worden. Zonder acceptatie zal bijvoorbeeld verdriet je gedeprimeerd maken. Het probleem is niet het verdriet, het probleem is de weerstand ertegen. "Ik voel me zo, maar ik wil me zo niet voelen!" We vechten ertegen en maken het zo nog erger. Mindfulness zegt samengevat: stop met vechten. Stop met vechten tegen wat je toch niet kunt veranderen. Door al dat vechten verliezen we onze helderheid. Verliezen we de helderheid om aan te pakken, wat we wél kunnen veranderen. Mindfulness wil die balans vinden. Kan ik enerzijds accepteren wat ik niet kan veranderen en anderzijds aanpakken wat ik wél kan veranderen? En kan ik wezenlijk onderscheid maken tussen het ene en het andere? Een cursist van me zei eens tijdens de laatste les: "ik eindig met een dubbel gevoel. Ik ben veel rustiger geworden, met minder pieken, maar een minpunt is misschien dat ik niet meer kan zeggen dat het een ander zijn schuld is." Je leert verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen gevoelens."

Waardoor ontstond jouw interesse voor Mindfulness?

"Toen ik 12 was zag ik op televisie op alle zenders hoe ze overal in de wereld nieuwjaar vierden. En bijna overal kwam het erop neer dat mensen zichzelf helemaal lieten gaan door dronken te worden en zichzelf te 'verliezen' in het feesten. En plots werd er een beeld getoond van Japan, tijdens een Zen meditatie. Dat was een schok, want dat was helemaal het omgekeerde; namelijk helemaal in jezelf gaan. Dat maakte veel indruk. Ik wist nog niet wat dat was. Dit bleef me bij en toen ik ongeveer 15 jaar was, (één van mijn broers was onder meer overleden door een ongeluk), ben ik op zoek gegaan binnen het Taoïsme... In het laatste jaar van het middelbaar maakte ik ook een eindwerk over Tao en Tai Chi."

Hield u tijdens uw studie geneeskunde voeling met Tao?

"Ik had inderdaad de indruk dat ik lichtjes de voeling opzij gezet had tijdens mijn studies. Ik had mij behoorlijk 'gementaliseerd'. Tijdens je studie heb je ieder jaar ongeveer een meter dikte aan boeken te doorworstelen. Heel theoretisch. Ik zorgde dat ik de stof beheerste en zou na mijn studie wel zien wat ik er verder mee wilde."

Voelde u intuïtief dat u er misschien niet zoveel mee kon? Waardoor u zich niet echt met de studie kon verbinden?

"Dat weet ik eigenlijk niet. Ik wist toen nog niet heel specifiek wat ik wou doen met mijn leven. Inmiddels ben ik me er bewust van dat er veel medicatie wordt voorgeschreven die niet nodig is. Dus het heeft zeker twee kanten. Vele jaren geleden merkte ik dat er in Nederland veel minder antibiotica werd voorgeschreven dan in Vlaanderen. Daar had ik het moeilijk mee, omdat ik ook zag tijdens mijn stage, dat antibiotica vaak te makkelijk werd voorgeschreven, zonder wetenschappelijk gefundeerde reden. Dat hing ook samen met het verwachtingspatroon van de patiënt, die zich serieus genomen voelde als hij antibiotica kreeg en anders niet. Ik vond het jammer dat de arts soms onvoldoende tijd nam om uit te leggen, waarom het niet nodig was. In de laatste jaren is hier wel verbetering in gekomen, ook door inspanningen van de overheid."

Wordt 'mind' en 'body' steeds minder gescheiden?

"Tien jaar geleden zei een hoogpsychiater van het universitair ziekenhuis van Gent, met wie ik 7 jaar heb samengewerkt in het kader van Mindfulness, al dat je psychologie en geneeskunde niet meer kunt scheiden van elkaar. Het is één en hetzelfde. Er is dus een duidelijke evolutie daarin. De volledige scheiding van mind en body lijkt te verdwijnen. Het begint één en hetzelfde te worden. Ik krijg mensen in mijn workshops die in eerste instantie heel terughoudend zijn. Ik vind dat zelfs wel positief. Het is heel belangrijk om niet zomaar alles klakkeloos aan te nemen. Je moet zelf ervaren of iets werkt voor jou. De bereidheid om het experiment aan te gaan. Om open te zijn en naar binnen te gaan. Kritisch zijn is niet hetzelfde als gesloten zijn. Het gaat om het onderzoeken; de open, onderzoekende geest. Dat is mindfulness-meditatie. En ik stel vast dat die kritische mensen er uiteindelijk helemaal voor te vinden zijn."

Je moet toch al een bepaald niveau hebben om onderscheid te kunnen maken?

"Ja, dat bereik je met mindfulness-meditatie. Niet oordelende aandacht geven, zonder passief te worden. Probeer eens helder te denken over moeilijkheden in het midden va een boosheid. Dat gaat niet. Je bent emotioneel vertroebeld. Als ik eerst de boosheid kan accepteren, ik voel ze, ik adem ermee, ik geef de erkenning, dan stopt de vertroebeling en komt de helderheid. Dan is de tweede stap: hoe kan ik daar mee omgaan? Dat vraagt een zeker observatievermogen. Het onderzoeken. Dit proces is heel levendig. Je dringt als het ware steeds dieper door in de mysterie van het leven. Kritisch zijn in negatieve zin, is als mensen zeggen: "Ik geloof daar niet in." Mindfulness heeft niets met geloof te maken. Ik kan tegen je zeggen: "Breng rustig je aandacht naar het in-en uitademen en laat je gedachten los. Hierdoor komt je geest tot rust." Je kunt zeggen:" Ja, ik geloof dat.", maar het nog nooit geprobeerd hebben. Dat zou naïef zijn. Maar probeer je het en ervaar je dat je geest inderdaad tot rust komt, dan ben je aan het onderzoeken."

Of bv. homeopathie wetenschappelijk is of niet, doet er toch eigenlijk niet toe, zolang het wérkt voor iemand?

"Het placebo-effect blijkt enorm krachtig te zijn.... Het blijkt onder anderen te worden bepaald door de positieve wisselwerking tussen arts en patiënt. Empathie speelt daarbij een rol."

Kom je dan toch op een bepaald moment niet op een punt, waarbij 'geloof' toch mee gaat spelen?

"Ja, dat kan inderdaad. De kracht van geloof is ook belangrijk. Maar mindfulness gaat niet over geloof. Het is wetenschappelijk bewezen dat mensen die positief in het leven staan, een sterker immuunsysteem hebben, dat hun hart optimaler functioneert, etc. 'Geloof' kan als nut hebben, dat je opener bent naar het aangaan van het experiment. Ik denk wel dat het belangrijk is in de algemene artspatiënt relatie, dat er vertrouwen is en daarom ook geloof. Een stukje overgave."

Hoe kun je weerstand bieden aan de invloed van tv, waarbij de 'poppenkast' van de politici, misleiding, manipulatie etc. van reclame aan de orde van de dag is?

"Jack Kornfield, (een Amerikaanse voormalig boeddhistisch monnik en klinisch psycholoog, psychotherapeut, schrijver en meditatieleraar) is één van de mannen, waar ik naar opkijk. Hij zegt: "De media kijkt op naar deze krachten die de maatschappij verwoesten." Angst, haat, hebzucht....veel reclame, zoals die van Coca Cola is gewoon misdadig. Ook reclame over medicatie zou er gewoon niet mogen zijn. Eén van de kenmerken van iemand die depressief is, is dat hij nergens zin in heeft en nergens toe komt. Maar soms moét je iets doen, ondanks de initiële weerstand, om je dan pas beter te kunnen voelen. Bij depressievermoeidheid moet je bewegen, moet je een extra inspanning doen vanuit dit inzicht. De weg van de minste weerstand leidt naar de t.v. Televisie verdooft enorm. Maar als er een t.v. in de buurt staat, kan ook ik niet weerstaan. Dat medium heeft zoveel macht. Maar al dat creatieve potentieel kan enkel naar buiten komen, als je je er niet door laat verleiden. Door de t.v. uit te laten kon ik sommige van mijn boeken in enkele dagen schrijven. Ik ben naar de stilte gegaan en mediteerde zodanig, dat er plots een opening kwam en ik moést schrijven. Zo schreef ik mijn boek 'Mindful gelukkig, 7 bronnen van innerlijke vreugde' in 3 dagen tijd. Ik ben er zeker van, dat er een verband is tussen veel t.v. kijken en het niet realiseren van je creatief potentieel. Kijk maar eens naar kinderen, hoe zij eruit zien na drie uur buiten spelen òf na drie uur televisie kijken."

Wat heeft mindfulness jou geleerd?

"Ik heb diepere waarden leren toekennen aan mijn gevoelens. Wat ik zélf belangrijk vind en zélf voel. Mindfulness gaat om je emoties erkenning geven. Je bent perfect zoals je bent én er is altijd ruimte voor verbetering. Je leert verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen geluk en je vindt zelfvertrouwen. Vroeger piekerde ik ook heel veel. Ik werd zenuwachtig van het idee dat ik voor een groep moest spreken. Nu heb ik dat niet meer. Ik begin gewoon te spreken en vertrouw op het moment. Ik geef het leven en mezelf toestemming om mee te gaan in de flow. Het gaat er in essentie niet om spiritueel te zijn, het gaat erom mens te zijn."

Dank je wel, David!

Meer informatie David Dewulf: www.aandacht.be