Rupert Sheldrake

De kern van Rupert Sheldrakes theorie over morfogenetische resonantie is dat je alleen met behulp van genen niet kunt verklaren hoe planten en dieren zich ontwikkelen. Hoe valt te verklaren dat een hond voor de deur staat te wachten wanneer de baas in zijn auto naar huis rijdt? Als je 's nachts wakker wordt komt de poes vanuit een andere kamer naar je toe. Hoe weet ze dat je wakker bent? Rupert Sheldrake (1942) verzamelde duizenden van dergelijke opmerkelijke feiten. Ze kunnen worden verklaard door aan te nemen dat er zoiets bestaat als Extended Mind. Begin jaren tachtig ontwikkelde Sheldrake zijn gedurfde hypothese over 'morfische velden' en 'vormende oorzakelijkheid'. Er bestaat een complex, eigensoortig krachtveld dat de vorm van alle moleculen, cellen, weefsels, organen en organismen 'veroorzaakt'. In dit vormveld staan hond en baas met elkaar in telepatisch contact. De theorie varieert op een oud thema uit de geschiedenis van het vegetarisme: de verbondenheid der zielen. "The soul is not in the body", citeert Sheldrake Aristoteles met wie hij een finaliteitsbeginsel deelt dat met de evolutietheorieën onverenigbaar is, "but the body is in the soul". Niemand zal ontkennen dat Sheldrake er afwijkende ideeën op nahoudt. Toch heeft Sheldrake een gedegen wetenschappelijke achtergrond. Hij studeerde biologie, biochemie en filosofie in Cambridge en Harvard. Van conventioneel biologiestudent ontwikkelde deze bijzondere Brit zich tot een revolutionair visionair met opmerkelijk religieuze trekjes. Dat ontdekte Bliss toen we met hem spraken op een Mastercongres in Hamburg.

Wat is het belangrijkste wat u geleerd heeft uit uw onderzoeken?

"Dat we moeten gaan naar een meer geïntegreerde vorm van wetenschap. Een wetenschap die meer gebieden beslaat; een meer holistische vorm van wetenschap. Het is moeilijk om er generaliserend over te spreken. Waarschijnlijk is de belangrijkste verschuiving binnen de wetenschap het idee dat in plaats van het universum als machine, het universum een zich ontwikkelend organisme is. Moderne kosmologie geeft ons het beeld van het hele universum als een zich ontwikkelend organisme. De Gaia-theorie geeft ons het gevoel van de aarde als een organisme. In biologie bewegen we ons naar een inzicht van organismen als organismen. In de conventionele biologie leeft nog steeds het idee dat levende organismen zoals machines zijn. Mijn eigen hypotheses, de zogenaamde natuurwetten die méér zijn dan gewoonten, die mééontwikkelen met het universum. Dus het is deel van een organische ontwikkeling, een evolutionair inzicht van de kosmos. Een deel van dat inzicht toont hoe bewustzijn zich verhoudt tot alles wat in onze lichamen en onze levens aanwezig is. De geest is deel van onze heelheid. De geest is niet gescheiden van het lichaam. Ik ben geen dualist. Onze geest strekt zich uit voorbij onze lichamen. Ik denk dat we doorheen onze geest contact kunnen maken met het bewustzijn dat bestaat in de natuurlijke wereld. Religieuze tradities verwijzen naar manieren waarin we in contact kunnen treden met deze vormen van bewustzijn, die groter is dan onszelf."

Hoe veranderde dit alles u als mens?

"Ik startte als een conventionele biologiestudent op Cambridge, met standaard inzichten die vele wetenschappers hebben. (De wereld als een machine, het enige bewustzijn is menselijk bewustzijn, wat vervolgens slechts een product van het brein, God is een illusie....) Ik vond dat een hele onbevredigende denkwijze. De eerste doorbraak voor mij was het werk van Goethe, de Duitse poëet. Goethe was een ontdekking voor mij. Het bleek mogelijk om op een andere manier naar de natuur te kijken. Daarna startte ik met studies filosofie, geschiedenis en wetenschap en ik realiseerde me dat het wetenschappelijk model van de wereld heel gelimiteerd is, en op zijn minst een mechanisch model. In de geschiedenis van de wetenschap zijn nieuwe modellen van de realiteit mogelijk. In feite, de voortgang van de wetenschap hangt ervan af. Ik raakte ervan overtuigd dat er iets nieuws zou ontstaan in de wetenschap, met een groter, meer holististisch uitgangspunt. Ik behoorde tot een groep filosofen, mystici en wetenschappers in Cambridge. We hadden regelmatig bijeenkomsten waar we discussiëerden over nieuwe paradigma's van quantumfysica. De problemen met neo-darwinisme waren in de jaren '60. We leefden als een gemeenschap, vier keer per jaar. De leden van deze groep, inclusief sommige vooraanstaande professoren en filosofen van Cambridge en enkele monikken van een Anglicaanse klooster. Er zaten ook mediterende boeddhisten bij en mensen uit de alternatieve geneeskunde. We dicusiëerden dus over al deze zaken om te zien of we konden gaan naar een groter perspectief; een grotere zicht op de realiteit. De meeste mensen in deze groep hadden vragen. Iedere dag als we samenkwamen startten we met chanting; het zingen van Gregoriaanse liederen. In die tijd was ik niet zo geïnteresseerd in de religieuze kant hiervan. Maar ik houd er wel van om de dag mee te starten. Samen zingen en bidden en wat stille tijd om te mediteren."

"De volgende kentering kwam toen ik in 1968 door Azië reisde. Ik had een researchpost aan de universiteit van Malea in MaleisIë. Op de weg ernaar toe reisde ik door India. Ik bleef 2 of 3 maanden in India en Sri Lanka en leefde in een Aziatische wereld, waar ik werd blootgesteld aan de Aziatische cultuur. Het had een ongelooflijk effect op mij. Het opende mijn geest. Ik vond daar perfect rationele mensen, even geciviliceerd als U en ik, soms zelfs meer geciviliceerd in bepaalde richtingen; die een totaal ander beeld van de wereld hadden. Ik vond dat behoorlijk intrigerend en fascinerend. Ik begon transcendente meditatie en yoga te beoefenen. Uiteindelijk werkte ik van 1974 tot 1985, in periodes, in India in een agri-cultureel instituut, waar Ik werkte aan een wetenschappelijk werk over tropische agri-cultuur. Tegelijkertijd leerde ik over de Hindoe- en Soefifilosofie en cultuur. De verrassende ontdekking voor mij was, dat terwijl ik blootgesteld werd aan de cultuur van India, ik me realiseerde hoe diep mijn wortels in de Christelijke traditie verankerd waren. Ik werd daar in India eigenlijk een Christen. Ik heb dat laten bekrachtigen in de kerk van India, wat een Anglicaanse kerk is. Anglicaans is ergens halverwege protestantisme en Katholicisme. Het is niet zo Protestants als Luther en niet zo Katholiek als Rome. Voor mij was dit een verrassende ontwikkeling. Ik had nooit verwacht dat ik in India mijn weg naar het Christendom terug zou vinden. Ik was er tenslotte naartoe gegaan omdat ik geïnteresseerd was in Hindoeïsme. Daarna leefde ik een tijdje in een Ashram van een Engelse Benedictijn in het zuiden van India. Ik heb mijn eerste boek daar geschreven. Hij was uitgenodigd om een soort dialoog aan te gaan met de Hindoetraditie en zijn Ashram bracht de Indiase en Christelijke tradities samen. Dus voor mij, werd het pad dat ik volgde een geïntegreerd pad. het past allemaal bij elkaar en dat is voor mij aantrekkelijk aan mijn werk. Hoe we kunnen zien hoe verschillende religies zich tot elkaar verhouden en ons een groter inzicht geven van de wereld en hoe dit gegeven zinvol kan zijn voor de wetenschap. Wetenschap is een deel van mijn verscheidene dialogen met religieuze leiders, zoals Matthew Fox en anderen. Ik heb samen met Matthew twee boeken geschreven over de relatie tussen wetenschap en spiritualiteit. Dat vormt een belangrijk deel van mijn reis."

Waren jullie thuis religieus?

"Ja, we gingen naar een christelijke school. Toen ik 15 jaar was verwierp ik echter de hele traditie en werd een atheïst. Ik was tegen de Christelijke traditie zoals zoveel mensen in Europa. Maar toen ik in India leefde en 30+ was, werd ik er meer en meer door beïnvloed. Ik herkende het als het religieuze pad, passend bij mij, omdat ik Brit ben en grootgebracht in deze traditie. Het leek me logisch. Ik zou het wat geforceerd hebben gevonden om een hindoeïst of een boeddist te worden. Ik geloof in een instituut als de kerk. Ik houd ervan om ernaar toe te gaan, ik houd van de muziek en de faciliteiten. Voor mij is het geen geloof. Ik voel dat het me imponeert. Het is een traditie dat ik op waarde schat en appreciëer. Ik vind dat veel mensen die anti-christen zijn, dat vooral zijn op basis van allerlei vooroordelen of zich enkel focussen op de slechtse delen ervan. Mijn vrouw is een Tibetaanse boeddisme-beoefenaar. Ons huis hangt vol met mandala's. Zij en ik hebben onder meer in Bhutan gereisd, waar we kloosters bezocht hebben. Ik heb Tibetaanse rituelen bijgewoond, en de Dalai Lama ontmoet, toen hij sprak in Notting Hill, Londen. Ik ben dus vrij open naar de Boeddistische traditie en in het bijzonder de Tibetaanse variant ervan. Maar ook de Hindoe- en Moslimtraditie spreken mij aan."

Heeft u persoonlijke rituelen?

"Ja, iedere morgen wanneer ik opsta, doe ik de 'zonnegroet' voordat ik me aankleed. Het is een yoga-oefening, waarin je de zon groet met je gezicht naar het zonlicht, voor een raam of buiten. Een ander ritueel is, wanneer ik een nieuwe stad bezoek, of rondwandel. Dan bezoek ik meestal een kerk als het kan. Ik ontsteek een kaars en zeg een gebed. Ik doe dat, omdat ik denk dat dat de beste manier is om verbonden te raken met een plek. Door jezelf te verbinden met het spirituele deel van de plek. Alle religies hebben geheime plekken. Er zijn vele van die plekken vernietigd, om mensen te stoppen op pelgrimage te gaan. Thuis hebben we enkele familierituelen. Eén daarvan is om samen in een kring te zitten, elkaars handen vast te houden en dan samen te zingen en te chanten. Soms speel ik daarbij op de piano. Muziek speelt een belangrijke rol in ons gezin. Mijn zonen spelen bijvoorbeeld in een band."