De Bonte Bentheimer

Sengersbroek is een kleinschalige ecologische, boerderij in het buitengebied van Heusden bij Asten. Peter Wijnen en zijn vrouw Teresa Rahder streven in en rondom hun hoeveachtige boerderij naar zelfvoorziening. De kern van het bedrijf vormen de Bonte Bentheimers, een zuiver, authentiek varkensras. Het zwartgevlekte, vriendelijke varken is makkelijk te houden, vruchtbaar, sober en levert vlees van zeer goede kwaliteit op. Daarnaast is er 2,5 hectare grond beschikbaar voor het telen van eigen groenten, een piepklein natuurgebied met paddenpoel, een uitloop met varkenspoel en teelt van aardperen, die de varkens vanaf november zelf mogen 'oogsten'. Kortom: de hemel op aarde voor zowel varken als mens. Eindredactrice en mama Daniëlla en baby Liam, brachten een bezoekje en bleven meteen een nachtje slapen in de sfeervolle caravan op de groene wei.

Sinds 2006 runt Peter Wijnen samen met Teresa Rahder het Eko-bedrijf Sengersbroek. Bed en breakfast, bio-kamperen en natuurbeheer woren gecombineerd met het houden van authentieke Duits-Nederlandse varkens. De varkens krijgen zelfgemalen, biologische gerst uit de regio en aardperen van eigen kweek. Deze naar walnoot smakende lekkernij mogen de varkens zelf oogsten vanaf november. Eiwit en andere vitaminen en mineralen betrekken ze via voerleverancier Forfarmers. Maar ook brandnetels worden geregeld in de ruiven gegooid, vanwege de bloedzuiverende werking en het hoge mineraalgehalte. Van het vlees van de varkens, worden houdbare en exquise producten gemaakt, zoals hammen en worsten. Het lijkt een uit de hand gelopen hobby. Toch hebben Peter en Teresa het grootste biologische bedrijf in Nederland met Bonte Bentheimers en zijn ze als enige SKAL-gecertificeerd.

Teresa: Wij willen eerlijke producten van eigen bodem op de markt brengen en smaaksensaties van doorleefd varkensvlees uit de regio herintroduceren. We zoeken nog naar de juiste contacten en breiden ons netwerk uit. We willen in ieder geval niet in het segment met vers vlees belanden, omdat we dan moeten concurreren met de afzet van 'gewoon' varkensvlees. We dienen dan continu voldoende aantallen varkenshaasjes te leveren.

Peter, ben jij altijd boer geweest?

Peter: Ik ben geboren en getogen op deze plek. Mijn vader wasal wat ouder toen hij mij kreeg; er zit een generatie tussen ons. Het boerenleven is met de paplepel ingegoten, hoewel mijn moeder meer 'boer' was dan mijn vader. Hij was meer knutselaar. Dingen repareren, met weinig middelen iets maken en daarin volharden. Eerst hadden wij land genoeg, en hadden we koeien en ander vee. In de jaren '40 moesten de koeien weg. Het werd verplicht om voor het melken speciale machines te gebruiken en die konden wij niet betalen. In 1983 kwam er een stal bij en begonnen we met varkens. Op mijn 21ste had ik de verantwoordelijkheid voor het hele bedrijf. Veel te jong.

Doe je, naast het boer zijn, ook nog iets anders?

Peter: Naast het boerenbedrijf rijd ik ook nog 3 a 4 avonden ennachten voor Udea, een groothandel, im-en exporteur van biologische versproducten en diepvriesproducten. Dat levert een leuk inkomen op, maar eigenlijk ben ik liever gewoon fulltime thuis. Mijn talent is om met weinig middelen zelf iets te maken, wat een zo groot mogelijk rendement oplevert. Eigenlijk ben ik eerder een soort uitvinder. Maar als boer ben je dat in feite al.

Hoe kwamen jullie uit bij de Bonte Bentheimer?

Peter: In de jaren '90 begon ik me te orienteren rond bio. Hetwas uitbreiden of stoppen voor mij. Ik bezocht verschillende bedrijven, SKAL... Nadat ik tien jaar een biologisch bedrijf had geleid, vond ik dat de markt niet goed lag voor ons. Ik wilde wel boer blijven, maar dan kleinschalig, met een bijzonder en zuiver ras. De Bonte Bentheimer kenden we geen van beiden. Teresa deed research naar een authentiek landras. We zouden dan met minder varkens werken, maar dat koppelen aan een exclusief product. Op internet kwam Teresa uit bij de Bonte Bentheimer. Dat bleek een oud landras te zijn, dat al heel lang geleden werd gekruist. Dit varken heeft dus al een lange tijd 'zichzelf' mogen zijn. Het ras overleefde door een eigenwijze boer in Duitsland. Het is namelijk geen aantrekkelijk ras om te houden, omdat het de neiging heeft om ongelijkmatig te groeien als het te snel gevoed wordt.

Zijn zelfs bioboeren sinds kort verplicht om antibiotica en/of hormonen te gebruiken?

Peter: Niet dat ik weet. Maar ik snap het wel. Je hebt een groeperingvan deskundigen, veeartsen... die antibiotica willen uitbannen wegens resistentie. Ik ben niet verplicht om dat te gebruiken. Er is wel kontrole van het IKB (Integrale KetenBeheersing) We moeten alles kunnen verantwoorden om te voldoen aan de eisen die door slagerijen en consumenten gesteld worden. Bijvoorbeeld het registreren van alle medicijnen en het in acht nemen van de wachttermijnen. Je krijgt onaangekondigde bezoeken van dierenartsen. Die zijn aangesteld door slachthuizen, want die worden verantwoordelijk gehouden als er iets aan de hand is. Alleen wij, kleine boeren, verkopen zelf ons vlees. De consument koopt van ons op basis van vertrouwen. Wij verkopen geen vers vlees. Er zijn twee slagers die voor ons verschillende worsten maken. Er zijn inmiddels enkele restaurants geïnteresseerd, maar we zitten op dat punt nog in een onderzoeksstadium. Inmiddels hebben we een 'paradijselijke omgeving' gecreeerd voor onze varkens. We hebben 1 beer en 5 zeugen, en de biggetjes die daaruit voortkomen, blijven een jaar op de boerderij, voor ze naar de slacht gaan.

Teresa, jij bent van oorsprong kunstschilder. Hoe ervaar jij deze omslag in jouw leven?

Teresa: Als een verademing. Hier is alles waar ik van gedroomdheb. Wat ik vroeger als kind het liefste deed was 'tafeltje dekken'. Dat doe ik nu. En buiten zijn. Alles is hier nuttig. Ik richt in en geef vorm.

Vanwaar al die extra aanpassingen in het landschap?

Teresa: Wij willen de biodiversiteit vergroten. Zo besteldenwe 250 bomen en plantten die zelf. Het varken is eigenlijk een bosdier. Van de gemeente mogen we van land niet zomaar bos maken, maar we doen dat dus voor onze varkens. Met subsidie laten we poelen uitgraven. Er wordt een biotoop gecreëerd, een struikenlandschap. Je doorbreekt daarmee de eenzijdigheid.

Hoe ziet een dag er zo gemiddeld uit?

Peter: De dieren leven hier niet op roosters. De stallen wordenhier vies en moeten dus elke dag uitgemest worden. Vers stro eten. Ik ben zelf regelmatig om 4.30u in de ochtend thuis van het vrachtwagenwerk. Gelukkig doen WWoofers hier ook veel werk, in de moestuin, op het land, schilderen...

Boeren schijnen hele aardse mensen te zijn, met de voeten stevig in de klei, maar jij bent best spiritueel?

Peter: Ik heb veel cursussen gedaan. kleurenleer, nummerologie,yoga... Ik heb een broer die daar altijd al heel actief mee bezig was en is en mij geinspireerd heeft. Ik voel me een oude ziel en heb geen enkele behoefte om een materialistisch ingestelde, grote boer te zijn. Ik denk zelf dat boeren eigenlijk de meest spirituele mensen op aarde zijn. Want die moeten met zeer onzekere factoren werken en direct, intuitief kunnen reageren. Wat is het juiste moment om te hooien, te oogsten, te zaaien? Zou het gaan regenen? Dit voelt goed, dat niet... Dingen aanvoelen.

De moderne boer zit toch vooral achter zijn computer?

Peter: Ja, hij is vooral hard bezig om niet failliet te gaan. De meesten proberen, desnoods met een hoop pesticiden, zoveel mogelijk controle uit te oefenen over hun land, dat de intuitie ver te zoeken is. De techniek is zo goed geworden, dat intuïtie niet meer nodig lijkt te zijn. Dat is een gemis, maar een logisch gevolg.

Denken jullie er weleens aan wie straks het bedrijf overneemt, want jullie hebben samen geen kinderen?

Peter: Dat is voor mij niet echt een issue. Ik heb tot mijn 45stebij mijn ouders gewoond en nooit een relatie gehad. Toch had ik er vertrouwen in dat het goed zou komen. Toen kwam ik Teresa tegen en zij bleek inderdaad de vrouw te zijn. De timing was perfect. Eerder was ik nog niet volwassen genoeg. Misschien verkopen we het bedrijf ooit. Je weet niet wat er op je pad komt.

Zijn er nog dromen?

Teresa: Meer balans en minder 'moeten'. Nu werken we 80 a90 uur per week. Meer tijd voor creativiteit ook. Ik word heel blij als ik iets moois zie. Ik zit nu heel veel in de (administratieve) boeken. Veel mensen en dingen vragen nu mijn aandacht. Wat wij samen doen, daar zit een flow in. Maar in de uitvoering daarvan, dat is nog niet in balans.

Dank je wel, Peter en Teresa!

Wat maakt de Bonte bentheimer zo speciaal?

Begin 1800 was men in Noord-Duitsland niet langer tevreden over de prestaties van de toenmalige huisvarkens. Door de opkomende industrie werd de vraag naar vette varkens groter en de huisvarkens waren te mager. Daarom begon men rond 1840 het zogenaamde Marschschwein, een variant van het Europese landvarken, in te kruisen met Berkshire- en Cornwall-beren uit Engeland. De gebieden rond Bentheim, Cloppenburg en Wettringen kunnen als oorsprongsgebied van de Bonte Bentheimer worden gezien. Hier werden de uit de kruisingen voortkomende gevlekte biggen met loboren gebruikt om mee verder te fokken. De loboren en het unieke vlekkenpatroon waren een prima middel om de varkens te identificeren. Tot en met de jaren '50 van de 20ste eeuw kwam de Bonte Bentheimer veel voor. Maar met de opkomst van de economie veranderde ook de vraag van de consument. Vetarm vlees werd nu gevraagd. De Bonte Bentheimer begon op grond van zijn ongunstige vlees-vet verhouding ten opzichte van de huidige veredelde landvarkens steeds meer terrein te verliezen. Ook de fokkerij veranderde, enkele economisch voordelige rassen namen de plaats in van vroegere regionaal aangepaste rassen. Het stamboek werd opgeheven en het aantal fokkers van Bonte Bentheimers nam drastisch af.

De redder van het ras

Alleen de fokker Gerhard Schulte-Bernd uit Isterberg uit het graafschap Bentheim hield vast aan het fokken van de zwartbonte varkens. In de jaren '90 van de vorige eeuw was hij nagenoeg de enige met Bonte Bentheimers. Met in geheel Duitsland nog zo'n 100 fokdieren werd het ras ernstig met uitsterven bedreigd. De hardnekkigheid van de heer Schulte-Bernd, het bewuster worden van de mens, met daarbij horend de vraag naar regionale producten, zijn een impuls voor een nieuwe bloeitijd voor het Bonte Bentheimer varken. Bonte Bentheimers kenmerken zich als sobere en actieve varkens. Ze groeien langzaam, bij te snelle groei en verkeerde voeding hebben ze snel de neiging om te vet te worden. Dit heeft een negatieve invloed op de kwaliteit van het vlees, maar ook het welzijn van het varken kan er onder lijden. In het algemeen heeft de Bonte Bentheimer behoefte aan een uitloopweide waar het kan wroe-ten. Daarnaast hebben ze voldoende water en structuurrijk voedsel nodig.

Wat is WWOOF? (www.wwoof.org)

WWOOF staat voor World Wide Opportunities on Organic Farms: een internationaal netwerk dat biologische boerderijen en ecologische projecten koppelt aan mensen met groene vingers en al wie interesse heeft in ecologisch leven. De organisatie is in 1971 ontstaan in Groot-Brittannië en door de jaren heen uitgegroeid tot een beweging.

Je kan vandaag WWOOFen op meer dan 7500 plaatsen in meer dan 80 landen. Concreet komt het er op neer dat je vier tot zes uur per dag werkt op een WWOOF adres in ruil voor kost en inwoon. Naast bioboerderijen zijn ook ecodorpen, biologische restaurants en theehuizen, gezondheidscentra, kunstateliers, centra voor natuurgidsen, biologische brouwerijen en stokerijen lid van WWOOF.

Om te kunnen WWOOFen, heb je een lidmaatschap nodig. In veel landen is dat WWOOF lidmaatschap niet gratis, maar kost ongeveer 20 euro. Als je lid bent, krijg je alle informatie en contactgegevens toegestuurd. In België, Ijsland, Hongarije, Moldavië en Polen kun je wél gratis WWOOFen.