Dos Winkel

Mijn naam is Dos Winkel, orthopedisch fysiotherapeut van beroep. Ik heb altijd al een camera in mijn handen gehad, zowel om aandoeningen bij patiënten te fotograferen als tijdens mijn tochten in de natuur. Het is begonnen op mijn 10de, door met het toestel van mijn vader te spelen. De natuur heeft mij altijd al gefascineerd, een interesse die me door mijn ouders met de paplepel is ingegeven. Wij woonden in Zandvoort aan de duinen, vanwaar mijn broertje en ik elk jaar met mijn ouders naar de Middellandse Zee trokken om te snorkelen. Daarna is mijn contact met de zee echter heel lang weggeweest. Ik beleefde de natuur toen op een andere manier: vogels, plantjes, groot wild in Afrika. Nadat ik mijn vrouw Bertie leerde kennen - de belangrijkste ontmoeting in mijn leven, nu 40 jaar geleden - zijn wij samen gaan reizen. We hebben elkaar op een hele bijzondere manier ontmoet, al mineralen zoekend in Duitsland. Het kwam tot een gesprek en ik vertelde dat ik gefascineerd was geraakt door een televisierepor tage (toen nog in zwart-wit) over de architect Herman Haan, die een fantastisch gebied had ontdekt in Mali. Die uitzending had zij, Bertie dus, ook gezien. We spraken toen met elkaar af dat als het allemaal klikte, wij daar naartoe zouden gaan. Dat werd ons ideaal. Mali bleek uiteindelijk echter onze tweede reis te zullen worden. Eerst trokken we drie maanden door de Sahara met onze deuxchevaux. Tijdens onze tweede tocht zijn we via een omweg via Ivoorkust en Opper-Volta (nu Burkina Faso) naar Mali getrokken, een fantastisch avontuur. Inmiddels zijn we al twintig expedities verder. Bertie was in eerste instantie niet tot fotograferen toe te bewegen. Tot zij met haar moeder naar Egypte reisde en ik haar min of meer dwong om de camera mee te nemen en wat filmpjes te schieten. Dat bleek een geweldig succes. Eerst deed ze het helemaal tegen haar zin, nu maakt ze de meest fantastische boeken en is ze wereldberoemd. Bertie heeft ook fotografie gestudeerd, wat ik nooit gedaan heb. Zo heb ik van haar op mijn beurt heel veel geleerd dat ik kon toepassen op mijn onderwaterfotografie, waar ik 25 jaar geleden mee begonnen ben." We leggen Dos Winkel graag langs onze Bliss-meetlat.

Dos, hoe is jouw duikavontuur begonnen?

"Ik gaf op Aruba les aan de lokale artsen. Op een dag vroeg een van hen of ik zin had om mee te gaan duiken. Die ervaring heeft mijn leven compleet op zijn kop gezet, ik was er meteen helemaal weg van. Kort daarna zijn we naar Bonaire gevlogen, waar ik samen met mijn jongste dochter, die toen 12 was, een duikcursus heb gevolgd. We hebben vervolgens op Bonaire grond gekocht en een huis gebouwd. Ik vloog wel regelmatig naar Amerika en naar Europa. 120 keer per jaar in een vliegtuig, dat was echt rampzalig. Inmiddels ben ik echter 4000 uur onder water (zo'n 3600 duiksessies) verder en heb ik mijn medische werk wat afgebouwd.

Samen met Bertie ben ik nu vijf tot zes maanden per jaar onderweg. In 2008 gaan we naar Bonaire, Antarctica, Botswana, de Noordpool en vervolgens India. Zo levenwij ons leven. Ik ben echter heel blij dat ik tussendoor ook nog wat patiënten zie en wat medische lessen kan geven. Ik hoop nu ambassadeur van het Wereld Natuur Fonds te mogen worden, iets waarvoor ik overigens genomineerd ben. De natuur beschermen, vooral dan de zee, daar ben ik heel intensief mee bezig. Ik werk samen met: WNF, Greenpeace, Stichting De Noordzee, Coral Reef Care, Conservation International,... Ik wil hiermee echt iets bereiken."

Hoe zie jij jouw evolutie door de jaren heen?

"Voor mezelf zie ik die als een volstrekt logisch proces. Vooral mijn vader heeft mij die liefde voor de natuur bijgebracht. Ik wilde eigenlijk biologie gaan studeren maar het leek me bij nader inzien toch vreselijk dat ik dan kikkertjes en andere dieren zou moeten doodmaken. Ik was ook heel goed in sport. Ik zat al heel jong in de Nederlandse nationale atletiekploeg voor verschillende onderdelen. Speerwerpen was mijn beste discipline. Mijn trainer was fysiotherapeut en ik vond dat zo fascinerend dat ik dacht: "dit is een mooi alternatief voor bioloog: ik hoef niets dood te maken, enkel beter." Toen kwam ik met orthopedie in aanraking en was het logisch dat ik mijn studies in Engeland ging voortzetten. Vervolgens was het logisch dat ik op al mijn reizen mijn camera meenam en reportages maakte. Het was al evenzeer logisch dat ik zo met mensen in aanraking kwam die tijdschriften uitgaven en mij vroegen of ik artikelen wilde schrijven over onze avonturen. Het was allemaal zo logisch: uit het ene volgde naadloos het andere. Ik ben inmiddels wel wat rustiger geworden. Vroeger was ik bijvoorbeeld heel fanatiek wat mijn sport betrof. Dat heb ik allemaal leren relativeren met het toenemen der jaren, maar van binnen ben ik nog altijd dezelfde Dos vind ik."

En hoe is Dos?

"Dos is iemand die toch wel heel gedreven is, heel geëmotioneerd ook als het gaat over het leed dat mensen, dieren of de natuur in het algemeen wordt aangedaan. Als ik zie, hoor en lees hoe een schip illegaal in één nacht 50 haaien vangt, hun vinnen eraf snijdt en daarna levend weer overboord gooit... ik heb daar foto's van, dat is te verschrikkelijk voor woorden. Ik kán zoiets niet over me heen laten gaan. Soms word ik nog met nachtmerries wakker als ik denk aan een bepaald schildpaddenslachthuis in Bali. Via een contactpersoon kon ik daar binnenraken om heimelijk foto's te maken. Dat heeft uiteindelijk geholpen met het oprollen van de plaatselijke Chinese maffia. De schildpadden lagen in die plek tot zeven hoog opgestapeld, een groot deel al dood, bestemd voor de illegale verkoop. Op een gelijkaardige manier hebben we ook haaienvinnensoep van het menu kunnen krijgen bij Singapore Airlines. Het zijn op zich allemaal kleine dingen, maar nu heb ik er veel meer tijd voor. Op medisch vlak ben ik officieel met pensioen, hoewel ik het nog wel doe. Ik probeer zo gezond mogelijk te leven: ik ben overtuigd vegetariër, doe heel veel aan sport én maak me zorgen over de enorme achteruitgang van de natuur. Van de koraalriffen waar ik zo graag tussen duik is vandaag nog maar 16 à 17% gezond. Toen ik ermee begon was dat nog 85%. Zo'n sterke achteruitgang op korte tijd, terwijl het toch gaat om structuren, levensvormen en volledige ecosystemen van miljoenen jaren oud. En dat alléén maar door de mens. Koraalriffen fungeren net als mangrovewouden als kraamkamers voor allerlei vissensoorten, waar die veilig kunnen op groeien. Dat valt nu allemaal weg want alles hangt met elkaar samen.

Over vis gesproken: die omega-3 is trouwens een zeer overdreven hype. Ik heb nu alle wetenschappelijke feiten op een rijtje. De hype is begonnen met een observatie over eskimo's of Inuit: die zouden geen hart- en vaatziektes krijgen. Dat was het uitgangspunt voor de wetenschap: hoe komt dat? Wat meteen opviel was hun dieet: eskimo's eten heel veel vet, van de zeehonden en vissen die ze vangen. En wat is daar zo bijzonder aan? Er zit veel omega-3 in. Aha! Maar let op, hoe oud worden eskimo's gemiddeld? Nauwelijks 45 jaar. Die mensen bereiken dus simpelweg niet de leeftijd die nodig is om hart- en vaatziekten te ontwikkelen. Over dat soort zaken struikel je als medicus meteen als je die artikelen leest. Maar waar sterven eskimo's dan wel aan? Aan hersenbloedingen. En hoe komen ze daaraan? Het antwoord ligt in een overdosis omega-3. De inname daarvan in grote hoeveelheden veroorzaakt namelijk hersenbloedingen. Er bestaan studies over pasgeboren kinderen die een hersenbloeding kregen omdat de moeder tijdens de zwangerschap op voorschrift omega-3-pillen hebben genomen. Als je omega-3 met mate inneemt is er niets aan de hand. Neem je er echter te veel van in, dan vormt dat een probleem.

Isabelle Sioen is een Belgische wetenschapster die recent gepromoveerd is in Gent. Haar proefschrift heet 'The nutritional-toxicological conflict related to seafood consumption', met aan de ene kant dus de voedingswaarde van omega-3 en aan de andere kant de toxicologische belasting die ermee samengaat. Vissen als haring, kabeljauw, tonijn en paling barsten van de dioxines, pcb's en zware metalen. Als je dus werkelijk gaat kijken naar het nut van vis consumeren, dan zeg je 'nee'. Je kunt de giftige stoffen namelijk niet uit vis en visolie halen alvorens die te consumeren. De producenten proberen het wel, maar dat gaat dan onherroepelijk ten koste van de voedingswaarde: tijdens het raffinageproces gaan immers ook de goede stoffen in de visolie verloren. Hoeveel procent van de menselijke voedselconsumptie bestaat eigenlijk uit vis? 1,5 à 2 procent, heel weinig dus. Toch is 60% van alle gifstoffen die wij in ons lichaam meedragen afkomstig uit zeevoedsel, zo vervuild zijn onze oceanen en wat erin leeft. Je zou in plaats van minimaal dus maar beter maximaal twee maal per week vis mogen eten. Een veel beter alternatief is plantaardige olie, die veel zuiverder is. Nog een suggestie: EPA en DHA, de gunstige stoffen in omega-3, zitten ook in plantaardig plankton."

Hoe sta jij tegenover spiritualiteit?

"Voor mij betekent dat passioneel bezig zijn met wat ik doe. Ik heb geen problemen met godsdiensten maar ben zelf niet gelovig. Bertie en ik zijn heel erg geïnteresseerd in allerlei godsdiensten maar dat heeft meer te maken met al die verschillende mensen en stammen met wie wij in contact komen."

Hoe ga jij om met ziek zijn?

"Ik ben heel weinig ziek. Als ik eens een griep heb, zal ik ook nooit een antibioticum nemen. Dat doe ik enkel als het écht nodig is. Zo heb ik in de tropen eens een beet van een teek gehad, waarna ik hoge koorts kreeg. Toen heb ik wel een antibioticum genomen en was ik er ook meteen weer van af. Ik denk dat de natuur het best geneest.

Wie of wat ergert je het meest?

"De grootindustrie die zich willens en wetens verrijkt ten koste van de gezondheid van mensen en van dieren. Kinderarbeid of andere vormen van kinderuitbuiting. De tabaksindustrie vind ik vreselijk: je daarmee verrijken terwijl je weet wat de gevolgen zijn. Maar ook de vlees- en visindustrie, dat gaat allemaal ten koste van het milieu."

Wat is je grootste angst?

"Ik heb geen grote angsten. Als er iets gebeurt, het zij zo."

Heb je ooit een mystieke ervaring gehad?

"Ja, ik zal het nooit vergeten. Ik was in Afrika bij de Lobi, een stam in het uiterste zuidoosten van het vroegere Opper-Volta, en wou daar foto's maken in een fetish hut. Er werd me toen gezegd dat als ik dat zou doen, ik niets op de foto's zou krijgen. Het zou zelfs gevaarlijk zijn. Toen vertelde een andere blanke mij dat een Amerikaan het toch geprobeerd had. Die had een foto gemaakt, waar effectief niets op bleek te staan. Met de buitenopnames was alles wel in orde. Die man was er helemaal van overtuigd dat dat verhaal klopte. Ik ben zelf niet zo gevoelig voor dat soort dingen maar was toch wel wat onder de indruk. Ik heb dan ook geen foto's genomen, vooral uit respect voor de plaatselijke bevolking. Voor de rest ben ik heel nuchter, misschien zelfs iets te wetenschappelijk."

Wat is voor jou de definitie van geluk?

"Het ultieme geluk is voor mij onder water zweven met mijn camera, waar je één bent met de natuur. Of met mijn vrouw gaan fotograferen ergens bij een heel bijzondere stam, waar we hartelijk ontvangen worden. En natuurlijk mijn twee kleinkinderen."

Welke eigenschap waardeer je in een vrouw?

"Dat vind ik heel moeilijk te zeggen want die waardering is iets dat in de loop der jaren groeit. In het begin ken je elkaar nog niet zo goed. Ik denk bij zowel mannen als vrouwen: passie en toch ook wel rationaliteit. Ik ben zelf een rationeel mens en waardeer die eigenschap in anderen. Ik wil ook op niveau kunnen discussiëren met mensen. Het typische 'domme blondje' hoeft bij mij niet aan te komen zetten, hoe mooi ze ook is."

Wat is de beste plek om te wonen?

"Dat is voor mij altijd Bonaire geweest. Ik hou van deze plek. We hebben 25 jaar geleden ons huis hier in België gebouwd en dat is heerlijk, maar Bonaire heeft voor mij nog meer. De hele logistiek rondom het werk dat ik doe bleek daar echter niet voldoende beheersbaar, dus we moesten op een bepaald moment weer terug. Hier in België hebben we alles bij de hand."

Wat is je gelukkigste moment?

"Dat zijn de bijzondere ontmoetingen die ik met dieren heb. Bijvoorbeeld een zeeleeuw die met mij komt spelen en zijn snuit tegen mijn duikmasker aandrukt. Het feit dat je met dieren kunt communiceren. Ik praat bijvoorbeeld met vissen. Veel mensen vinden dat volkomen gestoord, vissen zijn immers wilde dieren. En toch: het is moeilijk om van een vis op 5 cm afstand een foto te maken maar door contact te leggen, geluidjes, bewegingen, ze aan je te laten wennen, lukt het toch. Ik ben soms dagen bezig met een dier aan mij te laten wennen om één foto te kunnen maken. Zo werd ik vriendjes met een schorpioenvis, die bij aanraking gevaarlijk kan zijn en die liet zich heerlijk onder zijn kin kroelen. Dat kan dus. Zo dicht bij de natuur staan dat je ermee kunt communiceren, dat is geluk voor mij. Ik ben ook niet bang voor dieren, hoe groot ze ook zijn. Hoe meer je weet over het gedrag van dieren, hoe gemakkelijker het wordt om erop te anticiperen."

Waar denk je aan bij het woord "puurheid"?

"Natuur die niet door mensen is beïnvloed. Daar is nog maar heel weinig van. Bij mensen: eerlijkheid. Ik ben een aantal keren enorm belazerd in mijn leven, maar nooit door Bertie. Zij is eerlijk en dat waardeer ik enorm. Ik loop echter vaak tegen foute mensen aan. Op Bonaire ben ik zo ooit mijn hele startkapitaal kwijtgeraakt en ik heb het nooit meer teruggekregen."

Vind je jezelf eerlijk?

"Ja. Wel probeer ik de dingen tegenover mijn patiënten soms positiever voor te stellen dan ze in werkelijkheid zijn. Zo weet je dat die patiënt een stukje gelukkiger naar huis gaat en langzaam aan zijn situatie kan wennen, in tegenstelling tot wanneer je hem meteen voor een voldongen feit plaatst. Soms moet je dus "liegen", maar dat positieve aspect vind ik belangrijk."

Ga je in werk en relaties tot op het bot?

"Als ik het gevoel heb dat iemand mij tegenwerkt, kan ik heel vervelend worden. Zeker als het gebeurt terwijl ik probeer om een gemeenschappelijk goed doel te bereiken. Ik vind dat ik dan het recht heb om daartegen te vechten."

Wat is de belangrijkste keuze die je in je leven hebt gemaakt?

"Trouwen met Bertie is uiteindelijk mijn belangrijkste keuze gebleken. Dat is iets dat je pas na jaren kunt beseffen. In het begin ben je gewoon gelukkig. Maar wat Bertie en ik samen doen, daar kunnen maar heel weinig mensen prat op gaan."

Wat betekent authenticiteit voor jou?

"Iets dat niet beïnvloed is door factoren van buitenaf. Een stam die nog de gebruiken en gereedschappen heeft van vroeger. Een stuk regenwoud waarvan je kunt zeggen: dat is nog niet aangetast, daar is nog niemand geweest, dat is perfect beschermd. Puur. Bij de authentieke mens denk ik niet aan de westerse variant maar aan de tribale mens."

Welke waarden geef jij je kinderen en kleinkinderen mee?

"Respect voor de natuur. Dat is de spil waar alles in mijn leven om draait. Ik hoop dat mijn kinderen daar ook zo over denken."

Wat leer jij van je (klein)kinderen?

"Spontaniteit natuurlijk, die openheid. We zijn gek op elkaar."

Waar kijk je zoal naar op tv?

"We kijken zelden tv maar als het toch gebeurt, dan naar natuurfilms, sport en sinds kort de serie '24'. Daarin wordt heel goed gespeeld, een goede combinatie van spanning en ontspanning."

Wie zijn jouw helden?

"Mijn vader. Ook Albert Schweitzer en Gandhi zijn helden voor mij. Die laatste had een fantastische spreuk die helemaal bij mij past: 'live the change you want to see'."

Wat is je levensmotto?

"Positieve ingesteldheid! Als je dat niet hebt, zul je nooit kunnen vechten zoals ik dat doe. Mijn vader heeft in zijn leven wel duizend keer gezegd: positief denken! Verder: Ik heb altijd een doel, wat het ook is. Ik vind dat heel belangrijk. Mijn doel was ooit om naar de Olympische Spelen te gaan. Toen dat niet meer ging omdat ik een armblessure kreeg, kwam er meteen een ander doel voor in de plaats."

Wat vond u van het interview?

"Diepgaand. Leuk, daar houd ik wel van."