Bliss

Cholesterol heeft in onze maatschappij een slecht imago. Om plantaardige margarine en minarine aan de man te kunnen brengen zijn eind jaren '70 excellenties in de wetenschap aangesproken om cholesterol af te schilderen als
een stille moordenaar. Zo is boter, nochtans een veel gezonder vet afgeschilderd als een grote boosdoener. Recente onderzoeken laten blijken dat we cholesterol echt wel nodig hebben. Cholesterol die ook door de lever wordt aangemaakt is levensnoodzakelijk in heel veel lichaamsfuncties. De voedingsindustrie en farmaceutische industrie hadden vanaf de jaren '80 van cholesterol een topprioriteit gemaakt. Maar op de juiste manier? Het laatste decennium lijdt 40% van de bevolking aan kwalen die worden toegeschreven aan cholesterol zoals vaatproblemen, hartinfarct en beroerte. Omdat het doel de middelen heiligt wordt cholesterol in de voeding nog steeds afgeschilderd als vergif. Ook de farmaceutische industrie laat zich de laatste jaren niet onbetuigd: veilige cholesterolwaardes werden naar beneden gehaald om meer mensen over te halen meer te doen dan gezond eten. De keerzijde is dat het financieel aantrekkelijk wordt voor de investeerders van statines, het wondermiddel om de cholesterolwaarden naar beneden te halen. Jammer, want als statines erin slagen de cholesterolwaarden van de patiënt naar beneden te halen, is dat slecht voor de gezondheid. Gelukkig zijn er veel artsen gevoelig voor geloofwaardige informatie en laten ze de cholesterol mythe voor wat ze is. Nu nog de juiste informatie meedelen aan de patiënt. We hebben cholesterol nodig. Hoe meer we er hebben, hoe meer we er blijken nodig te hebben: niet cholesterol maar wel homocysteïne is de aanstoker van alle onheil. De verhouding HDL/LDL is een betere graadmeter hoe het met je lichaam is gesteld. Arteriosclerose, verharde plaque is niet een gevolg van hoge cholesterolwaardes, maar wel een gevolg van een te hoog homocysteïne gehalte. Dus wijst men cholesterol ten onrechte aan als boosdoener. Men vergeet te kijken hoe het eigenlijk komt dat het cholesterolgehalte zo verhoogd is. Die redenen liggen voor de hand: de westerse eetgewoonten met teveel slechte koolhydraten zoals genetisch gemanipuleerde granen en geraffineerde suikers op kop. Ook leefomstandigheden, die ons jammer genoeg eigen zijn geworden omdat ze de laatste 50 jaar deel uitmaken van onze dagdagelijkse realiteit, zijn voor het lichaam een bijzondere zware last die niet altijd zo maar uit te sluiten zijn. Hogere cholesterolwaarden kunnen een teken aan de wand zijn, zeker hoge waarden. Neem je verantwoordelijkheid op voor de plaque je naar de planken verdoemt.

Leuk is het niet om met een levenslange veroordeling rond te lopen: je hebt al veel te lang een ronde buik, een te dikke kont en nu moet je horen bij je jaarlijkse controle dat je te hoge cholesterolwaarden hebt of nog erger, je arteriosclerose hebt. En wat nu? Oh, alle vet uit uw eten, geen eieren, weinig rood vlees en veel granenbrood voor de vezels. Probeer vooral ook wat meer groenten en fruit te eten, maar wees gerust, de dokter schrijft je nog iets voor. Iets dat zich 'statines' laat noemen. Het haalt heel zeker uw cholesterolwaardes naar beneden. Hoe dat gebeurt, is minder van belang. Onthoud goed wat ik u nu zeg: Neem elke dag uw statines en je zal de dokter met wat geluk nog vaak zien want binnen enkele jaren heb je misschien wel allerlei kleine kwaaltjes zoals neurotische aandoeningen en minder zin in seks.

Het bijbehorende ziektebeeld wanneer de dokter vaststelde dat men teveel cholesterol had, stond vroeger bekend onder de naam "aderverkalking" of arteriosclerose (sclerose = hard). Hiermee wordt bedoeld het harder en dikker (door afzettingen) worden van de slagader. Dit is echter geen afzetting van kalk tegen de slagaderwand, zoals men vroeger dacht, maar een ophoping van lipides, vetzuren op de binnenwanden van de bloedvaten. Deze vetachtige ophopingen kunnen leiden tot vernauwingen of zelfs tot het volledig dichtslibben van het bloedvat. Gebeurt dit in de kransslagader, die het hart van bloed voorziet, dan kan een hartinfarct het gevolg zijn. Dichtslibben van bloedvaten die de hersenen van bloed moeten voorzien leidt tot een herseninfarct of beroerte. Nog niet zo lang geleden dacht men dat een hoge inname van cholesterol via cholesterolrijke voedingsmiddelen (ei en eiproducten, rood vlees) de belangrijkste oorzaak was van een hoog cholesterolgehalte  in het bloed. Tegenwoordig denkt men hier veel genuanceerder over en heeft men meer inzicht verkregen in de gehele cholesterolstofwisseling.

1. Cholesterol is levernoodzakelijk

Cholesterol, weinig mensen weten het, is een essentiële vetachtige stof (sterol) die, omdat het zo belangrijk is voor ons lichaam zelf door het lichaam in grote hoeveelheden wordt aangemaakt. Je krijgt maar 3% van de totale cholesterol waar je lichaam over beschikt via je voeding binnen. We weten dat het lichaam in de lever en het darmweefsel in grotere hoeveelheden cholesterol aanmaakt. Maar vergis je niet, cholesterol wordt in alle cellen van het lichaam gevormd, maar grotendeels in de lever, darmen, bijnieren, voortplantingsorganen en de placenta. Voor een klein deel krijgen we het via de voeding binnen. Hoeveel is afhankelijk van de hoeveelheid cholesterol dat je zelf eet. Het lichaam produceert gemiddeld tussen de 600 mg en de 800 mg cholesterol per dag, terwijl je via cholesterolrijke voeding in het beste geval 200 à 350 mg cholesterol opneemt. Men mag hier gerust spreken van een regelmechanisme: de lever maakt minder cholesterol aan als er meer via de voeding binnenkomt en vice versa. Dus smakelijk en lekker eten laten staan waar cholesterol inzit, brengt nauwelijks zoden aan de dijk. Laat dat duidelijk zijn, maar ik heb ook niet gezegd dat je nu mag schransen en heel veel slecht vet eten. Maar daarover verder meer.

De aanmaak van cholesterol gebeurt in de lever en in minderemate in het darmweefsel. Dat gebeurt niet voor niets. Cholesterol speelt als onderdeel van de lipoproteïnen een belangrijke rol bij het transport van vetten, die dienen als energieleverancier van de cellen. Ook voor andere lichaamsfuncties, die niet minder belangrijk zijn, is cholesterol onontbeerlijk:

• Om zenuwweefsel op te bouwen: cholesterol fungeert als isolatiemateriaalvoor de zenuwbanen en de myeline structuren van de hersenen, dus de elektrisch actieve hersenweefsels.

• Voor de aanmaak van neurotransmitters: neurotransmittersdienen om boodschappen via het zenuwstelsel door te kunnen geven. Zo is langdurig vetarm diëten slecht voor je geheugen en je geestesgesteldheid ofte je gemoed.

• Cholesterol is een belangrijke bouwstof voor de celmembranendie zorgen voor de nodige flexibiliteit van de celwanden: dus wil je af van je plaque, dan is het nodig om niet teveel, maar wel voldoende cholesterol te hebben. Elke cel in ons lichaam is omgeven door een omhulsel of membraan dat haar beschermt. Dat membraan laat levensbelangrijke stoffen door en schermt tegelijkertijd de cel af voor schadelijke stoffen. Cholesterol zorgt voor de soepelheid en de doorlaatbaarheid van die celmembranen.

Cholesterol is onmisbaar voor een sterk geheugen:

Cholesterol 'smeert' de hersenen en is belangrijk voor de groei ervan. Tien procent van de hersenen bestaat uit cholesterol en samen met verzadigd vet zijn het de belangrijkste bestanddelen van onze hersenen. Daarop volgen pas omega 3 en 6. Kunstmatige verlaging van de cholesterolspiegel leidt tot een groot geheugenprobleem. Mensen met te lage cholesterolwaarden scoren minder goed bij denkoefeningen en geheugenoefeningen. Ons geheugen is afhankelijk van het aantal verbindingen tussen de hersencellen en van de snelheid waarmee de hersencellen met elkaar dergelijke 'synapsische' verbindingen aangaan. Een deskundige terzake, F. Pfrieger, die uitgebreid wetenschappelijk onderzoek naar de werking van de hersenen verrichtte, heeft o.m. in het vakblad 'Science' aangetoond dat cholesterol broodnodig is voor deze verbindingen. Cholesterol is voor de hersenen zelfs zo belangrijk dat bepaalde hersencellen het zelf kunnen aanmaken. En als cholesterolverlagende middelen tot 40 % van de cholesterolaanmaak kunnen afremmen, dan heeft dat onvermijdelijke gevolgen voor het geheugen. Geheugenverlies, dementie, verwardheid, desoriëntatie, ja zelfs Alzheimer, hebben (ook) met de kunstmatige cholesterolverlaging te maken. Gewezen astronaut D. Graveline, tevens arts, beschrijft in zijn boek 'Lipitor, de geheugendief' hoe hij zijn korte termijngeheugen kwijtspeelde met cholesterolverlagende medicatie. Tussen haakjes: de omzet van Pfizers 'Lipitor' bedraagt meer dan 10 miljard US$.

Als antioxidant voor het afvangen van vrije radicalen:

• Voor de aanmaak van vitamine D uit zonlicht: Uit cholesterolvormt zich ergosterol, een belangrijke provitamine, dat onder invloed van de ultraviolette stralen van de zon omgezet wordt in vitamine D2.

• Voor de opbouw en het behoud van de spieren: cholesterolis nodig voor de anabole ofte eiwitopbouwende steroïdale hormonen. Uit cholesterol vormt zich ergosterol, een belangrijke provitamine, dat onder invloed van de ultraviolette stralen van de zon omgezet wordt in vitamine D2,  dat van belang is voor onze kalkstofwisseling. Het kunstmatig verlagen van de cholesterolspiegel leidt dan ook onvermijdelijk tot spierzwakte en spierpijn. Op lange termijn is dat nefast. Bayer's 'Lipobay' werd omwille van vele dodelijke ongevallen ten gevolge van spierafbraak en nierfalen in 2001 uit de handel genomen. En vergeet bij dit alles niet dat het hart ook een spier is, en zelfs onze voornaamste spier.

• Voor de aanmaak van hormonen: hormonen die dienen om insuline,bijnierschorshormonen zoals cortisol, geslachtshormonen,... aan te maken.

• Voor de activering van een gezondmakende stof prostaglandine1: Voor de vertering van vetten: de gal maakt galzouten aan zodat vet kan worden verteerd en indien nodig van de cellen worden afgevoerd. Overbodige vetten zijn overbodige verzadigde vetten en transvetten (vetten uit margarine, vet dat verwarmd of gebakken wordt boven de 50° C).

2. Cholesterolhuishouding

Cholesterol wordt via het bloed door het lichaam getransporteerd. Zoals we al hebben gezien is cholesterol een vetachtige stof. Bloed is een waterige vloeistof. Zoals iedereen weet mengen olie en water niet met elkaar. Om de cholesterol toch via het bloed door het lichaam te kunnen transporteren, is het omgeven door een eiwitjasje: de zogenaamde lipoproteïnen. Er zijn verschillende typen cholesteroljassen in het lichaam aanwezig: LDL (Low Density Lipoproteïne), HDL (High Density Lipoproteïne), IDL (Intermediate Lipoproteïne) en VLDL (Very Low Density Lipoproteïne). De lever speelt een centrale rol bij het verpakken en omzetten van cholesterol.

Als we cholesterol (samen met bijvoorbeeld dierlijke vetten) via ons eten binnenkrijgen dan komt het in de maag en vervolgens in de darmen terecht. In de darmen worden allerlei voedingsstoffen opgenomen via een ingewikkeld en selectief systeem. Cholesterol wordt vanuit de darm met behulp van chylomicronen opgenomen. Chylomicronen zijn vetbolletjes en lijken enigszins op HDL of LDL. De chylomicronen worden naar de lever getransporteerd. De uiteindelijke afvoer van cholesterol uit het lichaam wordt door de gal verzorgd. De galblaas is een orgaan die is aangesloten op de galwegen en een afvoergang heeft naar de twaalfvingerige darm. De galblaas ligt rechtsboven in de buik tegen de onderzijde van de lever. Gal heeft niet alleen een belangrijke taak bij het verwijderen van cholesterol ook bij de opname van cholesterol uit de darmen heeft het een belangrijke functie. Het 'afval'cholesterol dat via de gal in de darm belandt, stimuleert namelijk de aanmaak van chylomicronen. Het lichaam is dus zuinig met cholesterol, een teken dat het een waardevolle stof is voor het lichaam!

3. Cholesterolroute

Zoals we hebben gezien verpakken de chylomicronen het vet en het cholesterol. De chylomicronen komen uiteindelijk in de lever terecht. Daar wordt de inhoud van de chylomicronen omgepakt tot VLDL pakketjes. Het VLDL brengt het vet en cholesterol naar een lipase (vetafbreker) waar de vetten afgebroken worden tot vetzuren. De vetzuren worden door spieren of andere weefsels gebruikt. De cholesterol wordt omgepakt in IDL en gedeeltelijk naar de lever gebracht. Een gedeelte van de cholesterol wordt in de lever via de gal weer afgevoerd uit het lichaam. Een ander gedeelte van het IDL wordt omgezet tot LDL of tot HDL. Het LDL cholesterol blijft in de bloedbanen rondcirkelen totdat het aankomt bij een weefsel dat behoefte heeft aan cholesterol. Zo kan de cholesterol gebruikt worden als onderdeel van een nieuw celmembraan. Als één of andere cel behoefte heeft aan cholesterol dan vangt de cel met speciale receptoren het LDL uit de bloedbaan. Het HDL cholesterol wordt alleen gebruikt om cholesterol via de lever af te voeren. Daarom wordt het onderscheid tussen LDL cholesterol (de "slechte" variant) en HDL cholesterol (de "goede" variant) gemaakt. Nu weet u ook dat geen LDL cholesterol in het bloed ook geen gezonde zaak zou zijn!

Nu weten we al dat cholesterol belangrijk is, dat het vooral door de lever wordt aangemaakt, dat zomaar de cholesterol via statines naar beneden halen eigenlijk niet zo'n goed idee is. Waarom we cholesterol nodig hebben en de route die cholesterol door ons lichaam volgt. Niet altijd even gemakkelijk te begrijpen. Maar misschien als je het nog eens leest, kunnen anderen je niet meer met moeilijke woorden om de oren slaan en je van alles op de mouw spellen. De volgende keer gaan we zien waar wel het schoentje knijpt. Homocysteïne, goede vetten en slechte vetten en oxycholesterol versus cholesterol. Natuurlijk bekijken we ook de voeding voor een gezond en lekker leven.

Wordt vervolgd 

Foto's

• 
•