Grove Den (Pinus sylvestris)

De grote dennenfamilie wordt ondanks zijn bekendheid in de klinische aromatherapie, nauwelijks toegepast. Dat is jammer, omdat de oliën uit deze familie grote mogelijkheden hebben in de behandeling van met name luchtwegklachten. Zeer veel in de lucht zwevende microben worden gedood als je dennenoliën verdampt en de slijmoplossende kwaliteiten van den zijn ook in de farmaceutische industrie bekend. Het zuiverende en energiegevende karakter van deze oliën staat voorop. Net als bij elke andere familie is het bij de dennen van belang onderscheid te maken in soorten. Iedere naaldolie heeft een karakteristieke geur en chemische samenstelling.

De Pinaceae – dennenfamilie omvat o.a. degeslachten Abies (zilverspar), Cedrus (ceder), Larix (lariks, lork), Picea (spar), Pinus (den), Pseudolarix (schijnlariks), Pseudotsuga (douglasspar) en Tsuga (hemlockspar). Veel soorten uit deze boomgeslachten geven essentiele oliën uit de naalden en jonge twijgen. Al deze oliën kunnen goed in de aromatherapie ingezet worden vanwege de zuiverende kwaliteiten. Overeenkomsten tussen de verschillende dennen -, sparren- en zilversparrenoliën zijn de grote hoeveelheden monoterpenen. De meest bekende is de pineen, die voor de karakteristieke frisse dennengeur zorgt. -pineen heeft o.a. licht antiseptische, antibacteriële, antivirale en slijmoplossende eigenschappen. Aan de ene kant stimuleert het de slijmklieren in de luchtpijp, aan de andere kant breekt het overtollig slijm af. Dat de slijmklieren in de luchtpijp gestimuleerd worden, merk je onmiddellijk als je aan een flesje dennenolie ruikt. Verder draagt -pineen bij aan het stimulerende karakter van naaldolien. Buchbauer (1993) toonde het stimulerend effect van -pineen aan bij muizen. De beweeglijkheid werd bevorderd na een 1 uur durende inhalatie met -pineen. -pineen zou ook de mentale concentratie bevorderen, evenals cerebrale bloedcirculatie (Sugano 1992). Sugano zegt dat het onderzoek naar -pineen de gezonde praktijk van wandelen in dennenbossen ondersteunt. De essentiële olie wordt dan voortdurend ingeademd

Belangrijke eigenschappen van de grove den olie:
(deze gelden overigens voor de meeste naaldoliën die rijk zijn aan monoterpenen)

• Antiseptisch

– voor de luchtwegen en omgevingslucht
Alle naaldoliën (inclusief terpentijn) hebben hun grootste kracht in het zuiveren van de omgevingslucht. Ziekmakende microben als bacteriën, schimmels, gisten en virussen worden gedood als grove den olie verdampt wordt. De olie kan daarom goed gebruikt worden ter verbetering van de luchtkwaliteit binnenshuis. Vooral in gesloten ruimten waar de hele dag de airconditioning zoemt en geen raam open kan. Bekend is het 'sick building syndrome', een reeks klachten die het gevolg zijn van de slechte kwaliteit van de lucht. Gezondheidsklachten kunnen varieren: hoofdpijn, lusteloosheid, irritatie van de ogen, allergische rhinitis, ademhalingsmoeilijkheden, vermoeidheid, depressie etc. Naast bacterien zijn schadelijke schimmel- en gistsporen in de droge binnenlucht verantwoordelijk voor de genoemde symptomen. Zo produceren schimmels zogenaamde mycotoxines die in verband worden gebracht met soms ernstige gezondheidsklachten en allergieën. In 2004 is een studie gepubliceerd naar de microbendodende activiteit van de olie van de grove den (Pinus sylvestris L.) tegen de meest voorkomende microorganismenin de lucht. Door oliën als grove den te verdampen worden bacteriën (zoals Micrococcus, Rhodococcus), gisten(Candida lipolytica) en schimmels (o.a. Aspergillus spp, Penicilliumspp, Chaetomoim spp.) bestreden. Vooral de Penicillium is zeer gevoelig voor verdampte dennenolie.

• Bacteriedodend

– De bacteriedodende activiteit van naaldoliën uit de coniferenfamilie is onderzocht door verschillende onderzoekers. In een publicatie uit 1955 van Keller en Kober, worden 21 essentiële oliën vermeld, die effectief zijn bij het verminderen en vernietigen van bacteriën in de lucht. Als deze oliën gesprayd worden in een tamelijk gesloten ruimte, vermlnderen een aantal microben, zoals Escherichia coli, Eberthella typhosa en Neisseria gonorrhoeae, of worden totaal vernietigd. Deze en andere microben kunnen gezondheidsklachten veroorzaken.

• Schimmeldodend

- de schimmeldodende activiteit van metname pineenrijke oliën uit het Abies geslacht en de pineenrijke olie van de mastiekboom (Pistacia lentiscus) is onderzocht en aangetoond door onder meer Krauze-Baranowska in 2002. Hij onderzocht de schimmeldodende kwaliteiten van 3 essentiële oliën: Pinus ponderosa, P. resinosa en de P. strobus. De ponderosa en de resinosa soort hebben een hoog gehalte aan -pineen en bleken de aanname dat deze olien schimmeldodende kwaliteiten bezaten, te bevestigen. De P. strobus bevatte het laagste gehalte aan monoterpenen en vertoonde de zwakste schimmeldodende werking. Niet alleen een totale essentiële olie kan fungicide eigenschappen hebben, maar ook bijvoorbeeld -pineen. Een in-vitro onderzoek in China toonde aan dat -pineen de celwand van candida albicans beschadigde en de groei van de schimmel afremde (Xia 1999).

Stimulerende werking op doorbloeding longen

De sterk luchtzuiverende werking van grove den heeft positieve gevolgen voor de luchtwegen. Men kan gemakkelijker en vrijer ademhalen. Door de stimulerende werking op de doorbloeding van de longen bevorderen naaldolien de zuurstofvoorziening van het bloed en verhoogt de uitscheiding van CO2. Sanatoria zoals in Davos zijn niet voor niets in de bergen gebouwd. Hier wordt de in de lucht zwevende essentiele dennenolie, door de longen opgenomen en zorgt voor een intensivering van de ademhaling. Verdamp of spray de olie bij luchtwegaandoeningen (verkoudheid, chronische en astmatische bronchitis, astma, tb, emfyseem), ziekte in het algemeen, griep en longontsteking. Maar ook bij onaangename luchtjes kan den zuiveren. Bij astmapatiënten moet echter een voorbehoud gemaakt worden. Elke prikkel van buitenaf kan bij een astmapatiënt een reden zijn voor een aanval. Mocht er geexperimenteerd worden met essentiele oliën, dan zal de hoeveelheid olie in het lampje of op de huid langzaam opgebouwd moeten worden bij mensen met astma. Oliën van de zilversparren zijn in het geval van astmapatienten meer geschikt door de aanwezigheid van behoorlijke percentages esters die ontspannend werken bij verkrampingen. De geur van zilverspar is ook zachter dan de den.

Slijmoplosser en 'ontstopper'

De grove den olie werkt ook als een expectorant voor de luchtwegen. In de volksgeneeskunde worden dennen gezien als slijmoplosser en 'ontstopper' van de bovenste luchtwegen. Bij expectorant oliën worden de trilhaartjes (cilia) in de luchtwegen gestimuleerd waardoor het slijm sneller afgevoerd kan worden. Naaldoliën uit de dennenfamilie kunnen dat, maar ook oliën met cineol (o.a. eucalyptus) en fenolen (tijm) kunnen het teveel aan slijm goed afvoeren. Bij luchtwegaandoeningen die gepaard gaan met veel slijm of vastzittend slijm, kan dennenolie goed helpen het slijm los te maken, af te breken en af te voeren. Veel slijm kan ziekmakende microben bevatten en daarom is het noodzakelijk het slijm af te breken om de microben te vernietigen. Verdamp de olie of maak er een stoominhalatie van. Doe 2 druppels den - , spar - of zilversparolie in een kom met heet water, handdoek over het hoofd en inhaleer de damp in door mond en neus. Oliën van dennenachtigen werken ook als een balsem voor de keel en kunnen hoesten verzachten. In vele antihoestmiddelen zit niet voor niets den verwerkt. Inwrijven op het keelgebied is een goede toepassing.

Tekst: Drs. Harmen Rijpkema - Aromatherapeut en medisch antropoloog
Met dank aan: Chi International bv