Fair in Trade: van palmpit tot wasmiddel

Enkele jaren geleden, tijdens een langdurig verblijf in Casamance, een zuidelijkeregio van Senegal, onderkende de Belg Jan Huyghens het enorme potentieel van de vruchtbare bodem aldaar. Paradoxaal genoeg neemt de armoede In deze regio echter nog steeds toe en wordt de landbouwgrond onvoldoende benut. Een logische gevolgtrekking werd vlug gemaakt. Gesteund door zijn lokale vrienden in Casamance startte Jan een testproject voor palmbomen in het dorp Essyl. De palmboom staat namelijk centraal in het gemeenschapsleven. Door zijn olie draagt hij voor ongeveer 45% bij aan de voeding van de gezinnen Tevens is de palmvrucht grondstof voor de lokale wijn die bij lokale rituelen gedronken wordt. Zo ontstond het bedrijf Fair in Trade. De palmpitolie wordt in België verwerkt tot wasmiddel en binnenkort ook tot voeding. En dat alles 100% biologisch én fairtrade. We spraken met Stefan Peeters. Eén van de drie mensen achter Fair in Trade, over hun avontuurlijke project.

Hoe zijn jullie begonnen?

Stefan: Jan had een bedrijf in elektroapparaten. Zijn zoon nam dat bedrijf over en na een tijdje vertrok Jan met de motor op reis naar Senegal. Daar toerde hij rond en ontdekte veel mogelijkheden. Zo zag hij overal palmpitten liggen, die gewoon werden weggegooid. Hij heeft toen samen met iemand van de lokale bevolking in 2010 een fabriekje opgezet en geïnvesteerd in een pers én in waterputten om de lokale bevolking te helpen. De palmbomen groeien hier gewoon in het wild, en zijn de zuivere genetische voorgangers van de bomen in het Verre Oosten en Zuid-Amerika, waarvoor tegenwoordig hele regenwouden gekapt worden, onder andere door de sterk toegenomen wereldwijde vraag naar biobrandstof. Een activiteit die zich vaak terecht in de negatieve belangstelling van de media mag verheugen.

Hoe kwam je aan de kennis omtrent de mogelijkheden met palmpitten?

Stefan: Die werd gaandeweg opgebouwd, gedurende vier à vijf jaar. Op een keer zat ik in het vliegtuig toevallig naast iemand van een multinational, die naar een conferentie was geweest. Hij vertelde mij over de palmpitolie. Voor hen was een dergelijk project als het onze echter niet interessant, want te kleinschalig, voor ons was het echter perfect.

Jullie maken onder meer detergenten van de palmpitolie met de naam Rytmic. Waarom die naam?

Stefan: Het is bedoeld als een verwijzing naar de biologisch dynamische landbouw, die functioneert volgens het ritme van de natuur. We zaten ook nog te denken aan de naam Ecofair, maardaar zou Ecover niet zo blij mee geweest zijn.

Jullie hebben zelf een Ecocertlabel. Wat vind je eigenlijk van al die verschillende ecolabels?

Stefan: We hebben gemerkt dat de organisaties achter de labels elkaar als concurrenten zien. Ik zou zelf één certificaat voor heel Europa wensen.

Aan welke criteria moet een 'fair' product volgens jullie voldoen?

Stefan: In ons geval wordt de plaatselijke bevolking gerespecteerd, de producten zijn 100% biologisch afbreekbaar en ecologisch én... het product moet ook wérken. Wat we zelf in het begin overigens wél wat vreemd vonden, was dat we om een Europees Ecolabel te krijgen, we verplicht waren om optische witmakers toe te voegen. Omdat anders het resultaat niet goed genoeg is en dat is wel een belangrijk criterium. Wij zijn overigens de enigen ter wereld die detergenten maakt op basis van palmpitolie.

Hoe werden jullie plannen ontvangen door de lokale bevolking?

Stefan: Na enkele bijeenkomsten met de lokale bevolking ging Jan samen met enkele van hun vertegenwoordigers op zoek naar grond in en rond Essyl om het project op te starten. Voor acceptatie en goedkeuring door de lokale bevolking van Essyl was het belangrijk om alles op te tekenen in de vorm van een contract, zodat de lokale bevolking ook formeel zag welke voordelen voor hen waren weggelegd. Het document werd voorgesteld tijdens een dorpsbijeenkomst en kreeg meteen de steun van het aanwezige publiek. Gezien de grootte van het project, was het belangrijk de benodigde grond af te bakenen, zodat het project geen problemen kon veroorzaken met andere landbouwactiviteiten, zoals de plaatselijke fruitpluk en de verbouwing van palmbomen voor de productie van wijn. De sites werden dan uitgekozen, afgebakend en opgeruimd. Dit werd voltooid in mei. In juli werd hydraulische apparatuur voor de waterputten en een irrigatiesysteem aangelegd. Het project wordt goedgekeurd door de regionale overheid, die de wettelijke verantwoordelijkheid heeft om gronden toe te wijzen op het gebied van de gemeenschap van Enampore en die ook borg moet staan voor de prestaties van het project. De gronduitgifte vond vervolgens plaats en het bestaan van de Tenera palmkwekerij in Lyndiane, een voorstad van de stad Ziguincho, was een feit.

Loopt het productieproces nu op rolletjes?

Stefan: Het zijn vooral de vrouwen daar die werken en de palmpitten verzamelen. De mannen doen het zwaardere werk, zoals omheiningen plaatsen en ploegen. Je moet de mensen wel stimuleren om te werken. Wanneer een tractor één week werd geleend om het veld te bewerken, en je kwam na een maand terug, dan was er bijvoorbeeld maar 1 ha grond bewerkt, maar de rest niet. De talentvolle mensen daar trekken weg naar de steden om te studeren en te werken. Het is een uitdaging om die mensen in de dorpen te houden, om de rest te ondersteunen.

Hebben jullie nog andere plannen voor de toekomst in deze streek?

Stefan: Ja, bijvoorbeeld bijenteelt. In het eerste jaar werden er al 50 bijenkasten geplaatst op twee lokaties. Verder teelt en exploitatie van cashewnoten, de pluk van tropisch fruit etc.

Wat beogen jullie precies met het palmpitproject?

Stefan: Met onze verzamel -en verbouwingswerkwijze houden we zoveel mogelijk rekening met de lokale cultuur en de traditionele verhoudingen. We beogen een extra economische stimulans in de dorpen en kleine verbeteringen in de lokale infrastructuur. Integraal onderdeel van onze aanpak is de keuze voor een arbeidsintensieve verbouwing en artisanale koude persing. Daarmee helpen we veel mensen aan werk en voorkomen we een leegloop naar de steden toe. Onze 'verzamel' aanpak heeft inmiddels geleid tot de unieke BIO en 'Fair Trade' certificering door de Ecocert-organisatie. Op basis van de palmpitolie hebben wij een volledig gamma aan zepen en wasmiddelen ontwikkeld onder de merknaam 'Rhytmic Power' die wij sinds kort op de Belgische markt verkopen. Onze producten zijn in augustus 2011 getest in het laboratorium van de grootste wasmachinefabrikant ter wereld en overtreffen de standaardprestatievereisten voor de wasmiddelenindustrie. • www.fairintrade.eu

In Belgie worden de producten van Fair in Trade op exclusieve basis verdeeld door de firma MARMA uit Tienen. www.marma.be