Bliss

Prof. dr. Willem Van Cotthem & container gardening

Prof. dr. Willem Van Cotthem  container gardening

Op zijn 60-ste besloot Willem Van Cotthem (78) zijn loopbaan als Professor Emeritus aan de Universiteit van Gent te beëindigen, om zich helemaal te wijden aan ontwikkelingsprojecten. Zijn specialiteit? Dorre woestijngrond door slimme, lowtech-oplossingen transformeren in een grote verzameling vruchtbare tuintjes, waardoor mensen in droge, arme gebieden, zichzelf van verse groenten en fruit kunnen voorzien.

Vanwaar die interesse in droge gebieden?

Uit situaties in de gehele wereld blijkt dat droogte direct gelinkt is aan armoede. Er is geen rijkdom in droge streken, op enkele uitzonderingen na, zoals in de Emiraten, waar al het geld in de vorm van olie uit de grond komt. Armoede is ook gelinkt aan honger. Zonder geld kan men geen voedsel kopen en is men afhankelijk van externe hulp. Er moet dus ergens ingegrepen worden in deze driehoeksverhouding om iets aan de situatie te veranderen.

Was u op de universiteit al hiermee bezig?

Niet direct, dat kwam pas later. Ik ben afgestudeerd in plantkunde. Omdat er op het moment van afstuderen geen plek was voor een assistent-onderzoeker, werkte ik eerst enkele jaren als leraar in het middelbaar onderwijs. Op het ogenblik dat er een plek vrij kwam, keerde ik terug naar de universiteit, en bouwde daar een loopbaan op binnen het departement Plantkunde. Ik specialiseerde mijzelf in het bestuderen van de anatomie en morfologie bij planten. Ik bestudeerde enkele jaren lang zeer specifieke onderwerpen zoals 'Welke structuren bestaan er in de bladeren om ze te laten ademen?' en 'Hoe zijn die structuren ontstaan in het plantenrijk vanaf het begin van de jaartelling?'

Hoe maakte u de brug naar 'de strijd tegen de desertificatie'?

Na jaren onderzoek, kwam eind jaren '70, begin jaren '80 de hongersnood in Afrika in beeld. Dat greep mij erg aan. Ik vond dat ik een keuze moest maken. Zal ik mijn loopbaan verder zetten en mij niets aantrekken van wat daar gebeurt? Of kan ik als plantkundige een bijdrage leveren om toch in droge gebieden planten te laten groeien?' Ik koos voor het laatste. We zijn beginnen te zoeken naar methodes om met een minimum aan water toch maximale plantengroei te realiseren. Plots kwam er tijdens het verversen van de pamper van mijn kleinkind een idee op. "Wat zit er in een luier wat de urine opslorpt?" Dat zijn kleine kristallen, polymeren genaamd. Als dat in een luier kan, kan dat misschien ook in de bodem. Zo begon het. De wateropslorpende polymeren, die over de hele wereld geproduceerd worden voor allerlei doeleinden, bleken echter niet meteen bruikbaar voor de landbouw. De polymeren worden namelijk ook geïmpregneerd met een zoutoplossing, om de ontwikkeling van bacterieën tegen te gaan. We zijn vervolgens proeven gaan doen met speciaal voor ons geproduceerde polymeren, zònder zoutoplossing. Op zich niet meteen interessant voor ons of de Derde Wereld, vanwege de zeer hoge productieprijs. Maar door deze proeven konden we in tien jaar tijd wél uitkomen op een universeel bruikbaar product, waarmee we planten konden laten groeien met behulp van polymeren, meststoffen, organisch materiaal + een aantal andere stoffen. TerraCottem zag het levenslicht. Aangezien de universiteit zelf geen handel mag drijven, droeg men de know-how over aan een spin-off firma in de jaren '90. Na enkele jaren bleek TerraCottem echter niet gebruikt te worden in de landbouw en niet in de droge, arme streken. Het bleek daar niet welkom. Het was te duur en de internationale hulporganisaties hadden er geen belangstelling voor.

Waarom niet?

Toen ik jaren later de kans kreeg om te spreken met enkele projectleiders van een paar prominente hulporganisaties, kreeg ik het volgende antwoord, en ik citeer: "Als uw product inderdaad zo succesvol is als u beweert, dan zijn wij binnen 2 à 3 jaar overbodig. Wij zagen dan in feite de poten onder onze eigen stoel vandaan. Dus, nee, dank u." In 2005 ben ik zelf door Unicef Algerije uitgenodigd om een project van familietuintjes op te zetten in de woestijn, zodat de lokale bevolking voedsel uit hun eigen tuintjes kon halen. Als daaruit blijkt dat het wérkt, waarom moet dan, soms deccenia lang, het wereldvoedselprogramma voortgezet worden? Het komt blijkbaar niet bij de mensen van die hulporganisaties op, dat je met een dergelijk succesverhaal wereldwijd kunt uitpakken, wat een win-win-situatie voor alle partijen zou betekenen! Tussen 2005 en 2007 hebben we 2000 tuintjes aangelegd. In 2007 wordt er door Al Qaida een aanslag gepleegd op het Uno gebouw in Algiers. Er zijn 64 doden. Unicef beslist om het project stop te zetten. Als reactie kan ik dat begrijpen. Maar enkele maanden later blijken ze toch weer actief te zijn in de vluchtelingenkampen, maar wel opnieuw met hunvaccinatieproject en niet meer met de tuintjes. Ik vraag om uitleg, maar krijg geen antwoord. 

Verleden jaar verschijnt er een lovend artikel over het wereldvoedselprogramma en de vaccinatie-actie van Unicef in de vluchtelingenkampen in Algerije. Ik schrijf de Deense journalist en auteur van het bewuste artikel, Peter Kenworthy aan, en vraag of hij helemaal niets van die tuintjes heeft gezien? Jawel, antwoordt Peter, maar niemand schonk er veel aandacht aan. Meer specifiek: de mensen van het wereldvoedselprogramma (WFP) en van Unicef. Na het aanhoren van mijn verhaal schreef hij vervolgens een gans nieuw artikel, en dit artikel is op brede schaal over de hele wereld gelezen. 

Hoe komt u zelf aan fondsen voor uw projecten?

Sinds 1992 bestaat het bedrijf TerraCottem en is het succesvol in de verkoop van het product binnen de sportwereld, voor het aanleggen van golfterreinen, voetbalterreinen, en bij steden en gemeenten voor bloembakken etc... Het ging, en gaat nog steeds, goed met de firma, maar ik wou in 1995 toch graag dat het bedrijf iets deed voor de Derde Wereld. De directeur stemde toe en we kwamen overeen dat wij per verkochte kilogram een bepaald percentage kregen voor onze VZW 'TC-Dialogue', waarmee wij dan projecten konden opzetten. Dat resulteerde in projecten in China, Afrika, Pakistan, India, Filipijnen, etc. Tuinen floreren, en worden opgevolgd door de lokale bevolking. Maar verder wordt het voor toepassing in de landbouw nauwelijks verkocht, omdat het te duur wordt gevonden. Ik begin contact te zoeken met kleine ontwikkelingsorganisaties. Maar ik kom er achter dat ontwikkelingsorganisaties, klein of groot, blijkbaar niet samenwerken. Ik initieerde dus zelf een aantal projecten op verschillende plaatsen met een ploegje van de universiteit, bestaande uit studenten en techniekers. We legden dan aan de lokale bevolking uit wat we kwamen doen en begonnen dan gezamelijk tuintjes aan te leggen. Zo werkten wij samen met een vereniging uit Maastricht: het Comité Maastricht-Niou, een dorpje in Burkina Faso, waar zij gedurende tien jaar al projecten deden. Zij waren geïnteresseerd in de technische mogelijkheden die we hadden. We werken nog altijd samen.

Gaan mensen niet op zoek naar iemand zoals u? 

Ja, dat is gebeurd. Vanaf 1995 hebben wij met TC-Dialogue gedurende 5 jaar met succes samengewerkt met verschillende ministeries en organisaties in China in verband met een programma voor herbebossing en groententeelt. Maar ook hier was de belangrijkste vraag: "Bent u bereid om naar hier te komen, om met onze Chineze wetenschappers samen te werken en een Chinese TerraCottem te ontwikkelen?" Daar kon en wou ik verder niet op ingaan. In 2008 kreeg mijn vrouw trombose en sindsdien zorg ik voor haar, waardoor ik niet meer kan reizen. Ik krijg nog wel veel mails en af en toe geef ik nog lezingen. Veel mensen nemen ideeën over van mijn websites over desertificatie en container tuinbouw.  Momenteel ben ik bij ons in de tuin een demotuin aan het maken, zodat we mensen kunnen laten kennismaken met het principe van container gardening.

Zaden brengen voedsel

in 2005 vind ik in de droge Saharawoestijn een plant die weinig water nodig heeft en er het hele jaar groeit: de “wilde” meloen. Helaas is die te bitter voor consumptie. Maar wellicht dat de 'zoete' meloen die wij kennen, in dorre bodems ook gedijt? En inderdaad. Het idee ontstaat om zaden van zuiderse groenten en vruchten te verzamelen, zoals meloenen, watermeloenen, paprika’s, avocado, papaja... Een nieuw project ziet het levenslicht: 'zaden voor voedsel' of 'Seeds for food'. De door ons weggegooide zaden van gegeten vruchten kunnen voedsel opleveren in ontwikkelingslanden waar door droogte hongersnood heerst. Nog altijd ontvang ik gedroogde zaden, die mensen wereldwijd naar ons opsturen. Mijn familie helpt mij om deze zaadjes te sorteren en te versturen naar duizenden familietuintjes in Afrika, Azië en Zuid-Amerika. Daar worden ze gezaaid in plastic flessen, zakken en potten die van de afvalberg geplukt worden en een tweede leven krijgen als “containertuintjes”. Een plant kan erin groeien met wat grond, mest van lokale dieren en een beetje water. De mogelijkheden zijn enorm. 

Nieuw idee dat de wereld kan veranderen

Ik ben altijd blijven zoeken naar planten, die met weinig water kunnen groeien in droge gebieden. Zo was ik in 2003 in Arizona, waar ik gedurende enkele maanden proeven mocht opzetten om te tonen wat we met TerraCottem konden doen. Deze proeven hadden succes. Op een symposium dat daar plaatsvond, gaf ik uitleg. Op een dag ging ik de Sonorawoestijn in, die vol staat met cactussen. En plots zie ik daar een plant staan, waarvan ik denk: "die hoort hier niet". Navraag bij een Amerikaanse collega leerde mij dat het om een Navajo-wilg bleek te gaan. Deze boom is zelfs een beetje bestendig tegen vorst, dus ik nam een paar stukjes mee naar België. Nu, negen jaar later, staan ze 14 meter hoog in onze tuin. Ik bleef verder denken. Stel dat we die wilg kunnen laten groeien in de vorm van een tipi-tent? Je neemt enkele takken, steekt die schuin in de grond en de wilg groeit gewoon verder, want wilgen wortelen zeer gemakkelijk. Je krijgt dan een soort groene 'tent' met veel schaduw. Ik heb een proef in de tuin gedaan. Als de zijtakjes uitgroeiden, knipte ik die eraf en stak ze weer in de grond. En dat werkte! Dit kan zo eindeloos doorgaan. Een vervolg hierop zou kunnen zijn, dat je op een afstand van zo'n vijf meter, takken in de grond zet, die omhoog laat groeien tot een hoogte van ongeveer vier meter, en dat over een afstand van bijvoorbeeld 50 meter. Je krijgt dan een groene 'tunnel', die verkoeling, bescherming en schaduw brengt. In die tunnels kun je dan de flessentorens zetten, zodat de inhoud niet verbrandt in de zon, maar beschermd wordt door de Navajo-wilg. Doordat deze 'groene tunnels' geworteld zijn in de grond, waaien ze ook niet zomaar weg, zoals de meeste plastieken tunnelkassen. Deze wilgen kunnen in alle woenstijnen groeien. Dit kan interessant zijn voor bijvoorbeeld de nomaden-stammen die door de woestijnen trekken. 

Willem, wat een fantastische, visionaire ideeën! Dank u! •

Meer informatie over container gardening: www.containergardening.wordpress.com/

Gedroogde zaadjes van zuiderse groenten zijn nog altijd welkom: Beeweg 36, 9080 Zaffelare.

Foto's

 
Top
 

Bliss cover zomer 2014

Bliss cover zomer 2014

Kalender:

 
Week Ma Di Wo Do Vr Za Zo
27   1 2 3 4 5 6
28 7 8 9 10 11 12 13
29 14 15 16 17 18 19 20
30 21 22 23 24 25 26 27
31 28 29 30 31      
Alle evenementen

Deze maand in Bliss

  • Array

    Wonderlijke Rosa Mosqueta olie

    In plaats van tekenen van verval te willen camoufleren of erin te berusten, kun je ook opnieuw leren vertrouwen op de kracht van Moeder Natuur.

    Lees meer
  • Array

    Natuurlijke middelen verzachten artrose

    Artrose is een aandoening waaraan miljoenen mensen lijden en die de gewrichten van vingers, polsen, tenen, Ö aantast, waardoor die gewrichten gezwollen, stijf en in ...

    Lees meer
  • Array

    Natuurlijke hulp bij ijzergebreksanemie

    Bloedarmoede door ijzergebrek of Ďferriprieve anemieí komt vrij vaak voor. Als ernstige oorzaken uitgesloten zijn, dan kan met een passend voedingssupplement orde op zaken gesteld ...

    Lees meer
  • Array

    Superfoods: rode biet helpt echt!

    De afgelopen jaren hebben wetenschappers uit Engeland en de VS experimenten uitgevoerd waaruit blijkt dat rode biet het uithoudingsvermogen verbetert, de hoge bloeddruk verlaagt en ...

    Lees meer
  • Array

    Broccoli: de onbetwiste nr. 1 van de gezondste groenten

    Het aantal studies dat de positieve eigenschappen van broccoli bewijzen zijn niet meer te tellen. We mogen stellen dat er drie redenen zijn die broccoli ...

    Lees meer